Ґрош

Ґрош (чес. groš, поль. grosz, рсй. грош, укр. грíш, нєм. Grosch(en))

давна монета, пенєж розличней вредносци, ковани у рижних часох и жемох.
дробни пенєж як награда дакому, пенєж „на палєнку":

Краваре барз мерковали хторому ґаздови ше крава побегала, бо вец того кравара бул „ґрош" (т.є. кравар достал од ґазду „на палєнку")

Ґроши ше почало ковац у Италиї у XII вику. Спочатку то бул вельки стриберни пенєж, та оталь и його италиянске мено grosso, цо значи вельки, тлусти. Познати бул венецийски grosso, ковани од 1202. по 1400. углавним истого типу и истей маси (2,178 ґрами), велькосци (пречнїку 20 mm) и финоти (965 промили).

На Балкану його вирни имитациї ковали Сербия, Горватска и Болгарска.

На аверсу венецийского ґроша находзи ше подоба св. Марка, а на реверу Христос на престолу. На имитацийох вименєни лєм надпис.

Дубровник од 1337. року ковал свой стриберни пенєж хтори ше и у писаних латинских и италиянских памятнїкох вола grossus, grosso, а у народзе ше волал динар. Ґрош войводи Хрвоя ковани медзи 1403. и 1413. роком, одвитує по велькосци и маси остатнїм венецийским ґрошом.

У чаше ческого краля Вацлава II (1278-1305) кує ше и у Праги ґроши. Вони були у обтоку окреме у штреднєй и восточней Европи. Сушедни жеми, насампредз Нємецка, барз их имитировали. И под горватско-угорским кральом Карлом I (1301-1342) кує ше од 1329. по 1336. рок ґроши хтори по велькосци, маси и финоти єднаки як и прагски. Їх кованє предлужує ше под Лудовиком I (1342-1382) и Матийом Корвином (1458-1490). По углядзе на тоти ґроши, ковани и босански ґроши кед пановал Твртко II (1421-1443). Тoт босански ґрош ма на аверсу щит з моноґрамом владарового мена, над нїм кациґу и у кружним напису мена владарох.

Познєйше ше у наших жемох под турску власцу хасновало у народзе назву ґрош за турски пенєж од 40 пари. У ошлєбодзеней Сербиї под час княза Милоша бул у обтоку пенєж европских державох, найвецей турски и австрийски. Його вредносц була одредзена спрам ґрошу, хтори бул теди у Сербиї пенєжна єдинка.

Народна традиция

Рубац дакому ґрош – розрубовац металну монету же би живи супружнїк забул на свойого покойного супружнїка, же би нє жаловал барз за нїм.

Єдна половка розрубаного ґроша кладла ше покойниму до труни або закопала на його гроб, а друга половка ше давала живому супружнїкови.

Потрошиц (видац) до ґроша – шицко потришиц

Литература

Словнїк руского народного язика I , А – Н, Нови Сад 2017, б. 310.

Вонкашнї вязи

Enciklopedija Jugoslavije. JLZ, Zagreb, 1986.
Groš. Vikipedija na srpskohrvatskom jeziku, sh.wikipedia.org, 2. septembra 2014.