Ящурка

Ящурка
Наукова класификация
Домен	Eukaryota
Царство	Animalia
Тип	Chordata
Класа	Reptilia
Надряд	Lepidosauria
Ряд	Squamata
Уключени ґрупи
	Anguimorpha
	Gekkotа
	Iguania
	Lacertoidea
	Scincomorpha
	Реґиони дзе жию шицки файти ящуркох
Безноги шмикаче хтори нєприпадаю ящурком
	Serpentes
	Amphisbaenia
Синоним
	Sauria Macartney, 1802

Ящурка (лат. Lacerta virdis L, серб. гуштер, укр.карп. диял. ящурка, вост.слц. jaśčurka, jaščurka, слц. jašterica, поль. jaszczurka, рсй. ящерица) спада до найчастейших рецентних шмикачох на швеце зоз ряду лупкарох (лат. Squamata). Ма два пари добре розвитих ногох и хвост хтори вше длугши од остатку цела. Ноги маю по пейц пальци з нохцами. При даєдних ноги у розличним ступню редуковани и єст остатки плєцового и карлїчного поясу (по тим ше розликую од гадох). Медзи целом и хвостом находзи ше крижно поставени отвор клоаки.

Характеристики

♦ На преднєй часци цела ящурки кляпчиста кончиста глава хтора зоз широку шию оддзелєна од цела. На глави вельки очи з рухомима оковима клїпками. Длужина ящурки ше руша медзи дванац и шейдзешат центи. Цело ше закончує з длугоким хвостом хтори ящурка у опасносци може отаргнуц и так обкеровац нєприятеля.^[1] То ше вола автотомия (самокалїченє). О одредзени час хвост ознова вирошнє у истей длужини.^[2] Заш лєм, медзи новим и старим хвостом єст розлики: стари хвост бул косцасти, а нови зоз хрупки.^[3]

Руша ше з помоцу двох парох кратких ногох на хторих єст пейц пальци. Цело ше нє опера на ноги, бо ше вони находза з боку. Прето, док ше руша, зоз брухом дорушує жем, як кед би ше шмикала. Скора ящурки суха, без шлїжнїкох, закрита з роговима лупками хтори зопераю траценє води з цела. Тоти кошульки ящурки огранїчую роснуце, та ше муши преблєкац. Старей кошульки ше ошлєбодзує так же чуха цело по каменю, кореню и стеблу рошлїнох. При здравих ящуркох тото зоблєканє кошульки ше закончує за два днї, а при слабших за осем и вецей днї.^[3]

♦ Рушанє ящурки оможлївює моцни косцанїк и добре розвити мускули. Шмикаче маю исти часци косцанїку як и водожемци. Шмикаче маю ребра спомедзи хторих перши пейц пари злучени з першову косцу.

♦ Воздух уходзи през дихаци орґани до ґаґру, потим до душнїку хтори розконарени до двох душнїцох. Вони доводза воздух до плюцох.

♦ На хрибтовим боку цела єст два покрутки хтори вилучую моч у черствей форми. Ящурка ма и мочов мехир.

♦ Єдло уходзи на уста дзе ше находза зуби хтори ящурка може меняц цали живот. Ту змесцени велї шлїжнїки и ценки, длугоки рачкати язик зоз хторим чувствую пах. Кармя ше углавним з инсектами, алє даєдни файти и рошлїноєди.^[1]

♦ Шерцо ящурки ма три часци: два предкомори и єдну комору хтора з часци преградзена. У комори ше прето мишаю часточнє артерийска и венска крев.

♦ У ящурковей креви єст мале количество оксиґену. Причина тому релативно мала поверхносц плюцох, мале число червених кревових заренкох и мале шерцо. З оглядом на велькосц цела, шерцо спомалшено дурка. Нєдостаток оксиґену приводзи до того же нє може у достаточней мири дзвигнуц температуру цела. Прето ше муши слунковац, же би достала таку цеплоту яка єй потребна за рушанє и живот.

Бивальнїк

Ящурки препровадзую живот по заградох и польох, алє за бивальнїк вибераю слунковити брещки, стари муриска, громади каменя, стебла итд. Барз любя краї дзе ше вилягли и з нїх ше виселя лєм кед у нїх вецей нє можу задоволїц свойо потреби.

Цеплу хвилю препровадзую на отвореним, же би цо вецей були на слунку пре лапанє покарми. Рано су лєнїви, спомалшени, ґенґлїви и бояжлїви. На поладнє поставаю барз живи и шмели. На початку октобра ше поцагую до своїх жимских склонїскох, дзе падаю до жимского сна. Теди су нєрухоми, здревнєти, як мертви, зоз завартима очми и отворенима устами.

Розмножованє

Сезона пареня одредзена з температуру и периодом пременки шветла (дня и ноци), та кед оможлївена правилна клима и костиранє, до пареня приходзи на яр. Самичка знєше вайца на яр и то вше вноци.

Вайца дакус длуговасти, вельки як зарно пасулї и били. Шкарупина им мегка и така еластична же ше вайца, кед ше их руци на жем, одбию як ґумова лабдочка.

Самица знєше од три до осем вайца до писку, до долїнки глїбокей коло петнац центи, хтору викопала на слунковитим месце. Же би ше зародок розвил, вайцу потребна цеплота коло 28 °Ц, а сама инкубация тирва од 38-90 днї.

Мали ящурчата ше вилягую так же таргаю шкарупину з єдним зубом з верхнєй видлїци, хтори им одпаднє нєодлуга як ше вилягли. За нїх ше нїхто нє стара, та себе муша сами набавяц покарму и бранїц ше од велїх нєприятельох. Зошицким вирошню аж о штири або пейц роки, а жию коло дзешец роки.

Интересантносци

♦ Кед ше добре зогреє, ящурка барз швидко бежи. Кед ю унєшеме до хижи дзе температура найвецей двацец ступнї, швидко страци свою верткосц.

♦ Ма чудну норов, лєгко ше розгнїва, алє ше швидко и змири.

♦ Лєби слухац музику: кед дахто гвизда даяку мелодию, станє и зоз упартима очми патри на того цо гвизда.

♦ Ящурка одлично плїва, алє лєм на кратко: нєдосц є одпорна.

Одношенє ящурки и чловека

Ящурка барз хасновита животинька, бо знїщує велї инсекти хтори чкодлїви за польопривреду. Лєм вельки ящурки ше лапа и хаснує у индустриї обуї и скоряней ґалантериї.

Ґалерия

Желєна ящурка
Восточна желєна ящурка (Lacerta viridis), Камптал (Долня Австрия)
Ящурка зоз Националного парку Дєрдап
Млада ящурка
Ящурка, Сичевачка клисура, Ниш
Lacerta Viridis, Сербия
Lacerta viridis, Srbija
Ящурка, Lacerta agilis
Lacerta agilis
Пара ящуркох

Литература

Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 807.
Pianka, E. R.; Vitt, L. J. (2003). Lizards: Windows to the Evolution of Diversity. University of California Press. ISBN 978-0-520-23401-7.

Вонкашнї вязи

Гуштери

Референци

↑ ^1,0 ^1,1 Популарна енциклопедија, Београд 1978.
↑ Све животиње света, "Вук Караџић", Београд, 1987. год.
↑ ^3,0 ^3,1 Мала енциклопедија животињског царства, Просвета

[:0-1] 1,0 ^1,1 Популарна енциклопедија, Београд 1978.

[2] Све животиње света, "Вук Караџић", Београд, 1987. год.

[:1-3] 3,0 ^3,1 Мала енциклопедија животињског царства, Просвета

[1]

[2]

[3]