Ярослав Сисак
| Ярослав Сисак | |
|---|---|
 | |
| Датум народзеня | 28. мая 1939. |
| Датум упокоєня | 27. юния 2025 (89) |
| Державянство | словацке |
| Язик творох | русински, словацки, українски |
| Школа | Педаґоґийна школа, Прешов |
| Универзитет | Театрални институт Карпенко-Кари, Києв |
| Период твореня | 1957-1998. |
| Жанри | ґлума, режия, прекладательство, предняк у култури |
| Поховани | у Прешове |
Ярослав Сисак (*28. май 1939-†27. юний 2025), ґлумец, режисер, длугорочни директор Театру Александра Духновича, прекладатель театралних текстох на русински язик и дружтвени дїяч медзи Русинами у Словацкей
Биоґрафия
[ушориц | ушор жридло]Ярослав Сисак ше народзел 28. мая 1939. року у валалє Пихня, округ Снїна. Штредню школу закончел у Педаґоґийней школи у Прешове, та 1957. року ступел до колективу тедишнього Українского народного театра (УНТ) у Прешове. Сисак бул єден з перших хтори студирал на Театралним институту Карпенко-Кари у Києве дзе, познєйше, студирала цала ґенерация ґлумцох хтори у 1980-их рокох превжали театер до своїх рукох. После студийох ґлуми Ярослав Сисак прешол на студиї режиї и по дипломованю ше 1971. року врацел до УНТ на длужносци режисера. Од 1978. до 1982. бул уметнїцки руководитель драмского колектива УНТ, а вец до 1998. року бул на длужносци директора театра.
У своєй ґлумецкей и режисерскей кариєри витворел вецей дзешатки значни театрални продукциї, медзи иншим бул и коавтор премиєри Краля Лира на сцени УНТ, цо було перше виводзенє Шекспирового дїла у театре у Словацкей.
Мож повесц же у велїм бул преламни уж 1985. рок кед до тедишньогу Українского народного театру у Прешове на длужносц драматурґа пришол Василь Турок-Гетеш. Вон мал подполну потримовку директора театра Ярослава Сисака и удало ше му витвориц тот цо велї з Русинох у Прешовщини жадали. У фебруаре 1988. року у театре була премиєра театралного фалата Сенс Нонсенс, була то експериментална постановка за хтору як драматурґ стал Василь Турок-Гетеш а режию зробел познати словацки режисер Благо Углар. Окрем факту експерименталносци у тим фалаце ше Турокови и Угларови удало увесц нову димензию, а то тото же ше у фалаце бешедовало "на диялекту", односно так як звичайно ґлумци бешедовали медзи собу - по русински. Истого того року, алє у предлуженю сезони, у децембре 1988. року на сцену поставена нова премиєра фалата на русинским язику. А то бул, тераз знаме, початок русинского театра.
После политичних пременкох у Чехословацкей 1989. року под Сисковим водством дотедишнї Українски народни театер, у октобре 1990. року постал Русински театер Александра Духновича, у хторим виводзени представи на українским и русинским язику. Зоз функциї директора Театра Александра Духновича пошол 1998. року, алє и надалєй ше давали представи хтори подписовал як режисер и драматурґ. Окрем того вон бул и автор прекладох драмох на русински язик хтори обявени у кнїжки: Театер Александра Духновича у прекладох Ярослава Сисака, хтору пририхтали Валерий Падяк и Михал Павлич, у хторей обявени и драми Дюри Папгаргая.
Дїяч русинского руху
[ушориц | ушор жридло]У цеку 1989. року у тедишнєй Чехословацкей ше збули значни политични пременки дзекуюци хторим почал и процес русинского препородзеня. Ярослав Сисак тот рух потримовал од самого початку. Вон бул єден зоз сновательох Русинскей оброди у Словацкей после 1989. року, а єден час бул и предсидатель тей орґанзациї. Останє запаметани и по тим же 27. януара на шветочносци у Братислави пречитал текст преглашеня кодификациї русинского язика у Словацкей.
- Русини у Словацкей нє могли велї роки урядово хасновац свой мацерински язик, розвивац го и привесц го на таки уровень же би ше на нїм могли дзеци учиц у школох, же би на нїм могли буц видавани новини, часописи и кнїжки, же би ше на нїм могло слухац и патриц радио и ТВ емисиї, же би ше на нїм бавело театрални фалати итд. Найвекша часц Русинох нє прияла административно надрилєни українски язик як свой мацерински.
Ярослав Сисак з власну инициятиву дал пар просториї у будинку Театра Александра Духновича же би у нїх робели теди новоформовани редакциї часописа Русин и Народних новинкох.
Контакти з войводянскима Руснацами
[ушориц | ушор жридло]Ярослав Сисак мал медзи Руснацами тедишнєй Югославиї а нєшкайшей Сербиї велїх приятельох зоз хторима отримовал тварди контакти. Дзекуюци тим вязом Ярослав Сисак за Руски народни театер „Петро Ризнич Дядя” на сцену поставел два представи: Агафия, старого попа дзивка Дюри Папгаргая, 1992. року и На дну Максима Горкого, 2002. року.
Ярослав Сисак ше упокоєл 27. юния 2025. року у 89. року старосци. Пред одходом до вичносци Ярослав Сисак поручел шицким приятельом и познатим Нє плачце же сом пошол, радуйце ше же сом бул.
Поховани є у Прешове.
Литература
[ушориц | ушор жридло]- Маґочій, Павло Роберт: Сисак Ярослав //Енциклопедія історії та культури карпатських русинів. Укладачі Маґочій П. Р., Поп І. — Ужгород: Вид-во В. Падяка, 2010. — 856 c.+ХХХІІ с. ISBN 978-966-387-044-1 укр. Стор. 688.
Вонкашнї вязи
[ушориц | ушор жридло]- Медвідь, Петро: Вмер Ярослав Сисак. Вызначна особность русиньского театру і возродного руху. lem.fm, 28. юния 2025.
- Упокоєл ше Ярослав Сисак (1939–2025.) В. Вуячич, Рутенпрес, ruskeslovo.com, 1. юлий 2025.