Червена кнїжка флори Сербиї

У Европи єст шейсц главни биореґиони (екореґиони) спомедзи хторих пейц заступени и у Сербиї. На основи того податку мож заключиц же ше у Сербиї находзи богатство биодиверзитету^[1]. Пре очуванє богатства рошлїнского и животиньского швета, 1999. року видата наукова публикация Червена кнїжка флори и фауни Сербиї (I том – у хторим початни список найзагроженших рошлїнох) по критериюмох Медзинародней униї за защиту природи. Даєдни файти рошлїнох цо маю вельке значенє источашнє заведзени и на шветову и европску Червену лїстину^[2].

Защита живих єствох и околїска

У Сербиї защита природи реґулована зоз законскима предписанями, а тиж так ше почитую и медзинародни закони о зашити живих єствох и природи. Зоз законом ше зашицує поєдини файти рошлїнох и животиньох, а зоз тим и одредзени подруча у хторих ше находзи рижнородни живи швет. Подруча хтори зашицени то национални парки, резервати природи, парки природи...^[1].

Кажда держава ма окремни червени лїстини у червених кнїжкох у хторих зазначени поєдинєчни загрожени файти. Лїстини и кнїжки червеней фарби прето же би зоз самим тим опоминали же ше даєдни файти находза у одредзеним статусу загроженосци.

Концепция червених кнїжкох

У червених кнїжкох Сербиї находза ше характеристики загрожених файтох, у якей мири су загрожени, їх бивальнїк и розпрестартосц. Тоти податки ше кажди пейц роки преверюю и дополнюю. По нєшка обявени:

- Червена кнїжка флори Сербиї I;

- Червена кнїжка дньових мотильох;

- Червена кнїжка фауниСербиї I — водожемци;

- Червена кнїжка фауни Сербиї I — шмикаче.

Публикация Червена кнїжка флори Сербиї I, автора Владимира Стевановича, настала як резултат труду и дзешецрочней координованей роботи фаховцох, биолоґох ботанїчарох Сербиї. Таки кнїжки представяю нє лєм илустрациї и основни ботанїчни податки о рошлїнох хтори у опасносци же скапу, алє и нєобходни приручнїк за очуванє живого швета.

Под час роботи постало ясне же шицка загрожена флора Сербиї, зоз предпоставку же таки файти єст коло 600, нє може буц обробена за кратки час. Одлучене же Червена кнїжка будзе моноґрафска серия у чиїх рамикох буду видати даскельо кнїжки, а у першим тому начишлєни и анализовани тоти файти хтори скапали або ше дума же скапали и файти хтори наисце загрожени. Таки файти, на основи розличних критериюмох, єст 171 у Сербиї, и шицки су представени у моноґрафиї^[2].

Число файтох и подзелєнє

Число наисце загрожених файтох у медзичаше нєпреривно рошнє, так же ше преценює же у Сербиї нєшка загрожени 215 файти и по закону су под строгим режимом защити^[3].

Файти хтори скапали ґлобално

Же нє лєм даскельо файти скапали, алє и їх комплетни ґенофонд за науку занавше скапал, то опомнуце нє лєм за Сербию. Ту спадаю краґуєвацка мальва (Althaea kragujevacensis), враньска мальва (Althaea vranjensis), моравски орещок (Trapa annosa), безигелкова ґдовица (Scabiosa achaeta). Тоти файти, пред тим як подполно скапали, росли лєм у Сербиї^[4].

Методолоґия

У моноґрафиї загрожени файти подзелєни по ґрупох.Тота катеґоризация оможлївює же би ше ефективно интервеновало при защити поєдиних файтох.

Авторе за ґрупованє загрожених файтох хасную шлїдуюци катеґориї:

– Ґлобално щезнути файти		4
– Рошлїни хтори вимарли у Сербиї		46
	Щезнути файти	23
	Файти за хтори ше дума же щезли	23
– Барз загрожени файти		107
	– Ґлобално барз загрожени файти –	11
	– Барз загрожени файти у Сербиї –	96
Файти популациї до 50 дозрети єдинки:		21
• Файти хторим ареал огранїчени лєм на єден локалитет		3
• Файти барз загроженей малей популациї присутни лєм на єдним локалитету		18
Файти популациї од 50—250 дозрети єдинки:		15
	Файти хторим ше арели нагло зменшали у остатнїм чаше	4
• Популациї зведзени на єдну або даскельо субпопулациї хтори и далєй опадую		4
	Файти у малих ареалох	11
• Популациї зведзени на єдну або даскельо просторно блїзки популациї		11
Файти зоз популациї понад 250 дозрети єдинки:		60
• Файти у малих ареалох и зоз зменшану субпопулацию, зоз нагло зменшаним числом єдинкох		12
• Ареали нагло зменшани у остатнїх рокох, зоз популациями зведзенима на єдну або вецей субпопулациї, алє зоз векшим числом єдинкох		26
• Мали ареали и популациї зведзени на єдну або вецей просторно блїзки субпопулациї, алє ище вше зоз векшим числом єдинки		22
Файти за хтори ше предпоставя же годни буц барз загрожени:		14
	Загрожени файти у Сербиї (вєдно)	171

Вонкашнї вязи

Црвене књиге, skolicans.wordpress.com

Референци

↑ ^1,0 ^1,1 Централни регистар заштичених природних добара, zzps.rs
↑ ^2,0 ^2,1 Група аутора, уредник проф. др Владимир Стевановић: Црвена књига флоре Србије, суиздавачи – Министарство за заштиту природних богатстава и животне средине Србије, Биолошки факултет Универзитета у Београду, 1999.
↑ Заштићена флора и фауна у Србији, РТС, 04.01.2009. Приступљено 25.03.2026. године
↑ Mesaroš, G. (ed.): Vrste biljaka i životinja značajne za zaštitu prirode u Evropskoj uniji, Protego Subotica, 2014; pp. 20-21.

[:1-1] 1,0 ^1,1 Централни регистар заштичених природних добара, zzps.rs

[:0-2] 2,0 ^2,1 Група аутора, уредник проф. др Владимир Стевановић: Црвена књига флоре Србије, суиздавачи – Министарство за заштиту природних богатстава и животне средине Србије, Биолошки факултет Универзитета у Београду, 1999.

[3] Заштићена флора и фауна у Србији, РТС, 04.01.2009. Приступљено 25.03.2026. године

[4] Mesaroš, G. (ed.): Vrste biljaka i životinja značajne za zaštitu prirode u Evropskoj uniji, Protego Subotica, 2014; pp. 20-21.

[1]

[2]

[3]

[4]