Статус загроженосци

Графични дияґрам катеґорийох на червених лїсткох Медзинародней униї за защиту природи

Статус загроженосци одредзеней файти (рошлїнскей и животиньскей) ше хаснує як указатель можлївосци же тота файта скапе у блїзкей або дальшей будучносци.

На преценьованє статусу загроженосци уплївую велї фактори, а то: численосц живих єдинкох одредзеней файти у природи, тренд зменшованя або звекшованя числа популациї, виглєдованє о їх предаторох, успишносци розмножованя и типу бивальнїка.

Ґлобални системи

Же би ше рижнородносц животиньского и рошлїнского швета зачувала, Медзинародна уния за защиту природи (анґ. IUCN – Internacional Union for Conservation of Nature and Natural Resources) одредзела критериюми за преценьованє загроженосци файти.

По тих стандардох, нєшка єст даскельо ступнї загроженосци:

• EX – файта хтора вимарла (анґ. extinct) (наприклад птица моа)
• EW – файта хтора щезла зоз природи (анґ. extinct in the wild)(напр. ґуамски бегач)
• CR – файта хтора барз загрожена (анґ. critically endangered)(напр. чарни носороґ)
• EN – загрожена файта (анґ. endangered)(напр. белави кит)
• VU – чувствительна файта (анґ. vulnerable)(напр. поларни медведз)
• NT – потенциялно загрожена файта (анґ. near threatened species)(напр. мотиль монарх)
• LC – файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена (анґ. last concern)(напр. тащок)

Два додатни катеґориї:

• DD – файта за хтору хибя податки же би була додата ґу даєдней катеґориї (анґ. data deficient)
• NE – файта за хтору ище нє почало преценьованє загроженосци (анґ. not evaluated)

Катеґориї зоз 1994. року:

• EX – файта хтора вимарла (анґ. extinct)
• EW – файта хтора щезла зоз природи (анґ. extinct in the wild)
• CR – файта хтора барз загрожена (анґ. critically endangered)
• EN – загрожена файта (анґ. endangered)
• VU – чувствительна файта (анґ. vulnerable)
• LR – файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена (анґ. low risk), а тота катеґория ше далєй дзелї на:

• LR/cd — файта завиши од защити (анг. conservation dependent);
• LR/nt — скоро же загрожена файта (анг. nearly threatened);
• LR/lc — найменєй загрожена файта (анг. least concern)

Два додатни катеґориї:

• DD – файта за хтору хибя податки же би була додата ґу даєдней катеґориї (анґ. data deficient)
• NE – файта захтору ище нє почало преценьованє загроженосци (анґ. not evaluated)

CITES конвенция

Конвенция о медзинародней тарґовини загрожених файтох дзивих рошлїнох и животиньох (анґ. CITES, Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) ма за циль утвердзиц чи медзинародна тарґовина зоз тима файтами чкодзи їх очуваню.

Союзни системи (програми)

У Европскей униї Правилнїк тарґовини зоз дзивима файтами Европскей униї законски правилнїк хтори ма за циль витвориц стандарди CITES – а зоз додатнима мирами. Тота база податкох, хтору контролує Европска уния, доступна за явносц. Додатно, єст и Препорука Европскей униї за животни штредок (анг. EU Habitats Directive) и Препорука Европскей униї за птици (анг. EU Birds Directive).

Орґанизация NatureServe conservation status дїйствує на териториї Латинскей Америки, ЗАД, Канади и Карибох. Тоту орґанизацию розвили, у остатнїх трицец рокох двацетого вику, науковци зоз орґанизациї NatureServe и The Nature Conservancy, и мрежа Програми природного нашлїдства и податкох зоз центру за очуванє природи.

Зоз часом, тота орґанизация вше вецей сотрудзує и зєдинює ше зоз Червену лїстину загрожених файтох.

У Русийскей Федерациї тиж єст Червена кнїжка (RDBRF) (русий. Красная книга). Тота кнїжка державни документ за документованє ридких и загрожених файтох рошлїнох, животиньох и печаркох. Хаснованє кнїжки прилапене у Русиї и ЗНД (Заєднїци нєзависних державох, односно союзу 9 бувших републикох СССР).