Стакато

Стакато (од ит.. staccarsi, одвоєно) то мено за файту музичней артикулациї хтора скрацує реалне тирванє тона. Стакато єдна з главних файтох артикулациї хтора ше хаснує у инструменталней и вокалней музики.

Стакато ше у музичней нотациї означує з точку над главну ноту, (над єй главу), або исто так под ноту. Теди ше ноту односно тон одграє барз кратко, процивно од леґата або портато артикулациї.^[1] (опатриц илустрациї нїжей на правим боку, и долу звучни прикалди).

Звучна илустрация стакато артикулациї

Способи виводзеня стаката

На рижних инструментох

♦ Смиково,

♦ Струново на хторих тон достати зоз потаргованьом струнох,

♦ Дуйних инструментох ше (дума ше на рижнородни и плехово и древени) зоз розличнима технїками граня достава стакато артикулацию. Часто ше за таки инструменти за стакато артикулацию хасную и други вирази.

♦ Инструментох з клавиятуру, стакато ше виводзи зоз швидким дуркнуцом по типки, а потим нагли/швидки одскок пальца або пальцох од типки-клавиятури.

♦ У вокалней музики, односно у шпиваню технїка стаката вимага схопносц котролованя дияфраґми и удихованє воздуху, алє углавним вязане є за скрацованє тона и з диханьом претаргованє тона. У вокалних композицийох исте означованє стакато артикукациї як и у инструменталней музики.

Композитор и пияниста Фредерик Шопен совитовал початнїком пиянистом же би: Започинали свойо вежбанє зоз лєгким стакатом, хтори щици шицки часци руки, а окреме ставци, од зацерпнутосци и нєрухомосци. Шопеново школяре аж потим започинали грац артикулацию портаменто, леґато и конєчно леґатисимо... ^[2]

Концом 19. и спочатку 20. вика почало ше хасновац ґрупу знакох за розликованє суптилнєйших ниянсох стаката. То були знаки рижних комбинацийох: точки, вертикални и горизонтални смужки, вертикални и горизонтални клїнчки и под. Заш лєм до даякей стандардизациї тих знакох нє пришло, нє була успишна.^[3] Викристаловали ше даскельо знаки теорийно и практично у музикованю.

Други файти стаката

♦ Стакатисимо настал од стаката, вираз (ит. staccatissimo) а у пракси то значи же треба ноти винїково одвоєно, яснєйше и кратше грац од стаката. Часто аж и ознака над нотами иншака, нє означена є з точками алє з малима клїнками обрацени на горе лєбо на долу.

Приклад зоз Брукнеровей симфониї ч. 0 у де-молу:^[4]

$\new Score { \new Staff { \relative c' { \time 3/4 \key d \minor \clef treble d8->(\ff cis d2~ d4) a'-! d-! es-! e-! f-! fis-! g-! gis-! a8(-> gis a4) } } }$

Дзепоєдни композиторе дакеди же би означели у партитури гранє стакатисимо (staccatissimo) ручно написали тото слово прейґ линийней або над линийни систем, або лєм скрацено staccatiss.

♦ Спикато (ит. spiccato - одтаргнуц, оштро одвоїц) – у скоку одграц, напр, по струни.^[5]

♦ Сотиє (француски: sautill'e - скаканє) одскочне вдеренє зоз малим рухом.^[6]

♦ Стакато пике (француски: staccato piqué – серб.трзај) скочне гранє. Виводзи ше лєдво з видлївим рухом смика, то прави виртуозни стакато.^[7]^[8]

Древени дуйни инструмент

За стакато на древеним дуйним инструменту, хаснує ше писк на язичку зоз хторим ше нагло претаргує прецек воздуха. Постоя два файти поновених претаргованьох:

♦ Двойнїсти стакато и

♦ Тройнїсти стакато

Мелодийски прикалди:

▶ Мелодия без стакато артикулациї:

Мелодия без стакато артикулациї:

▶ Мелодия зоз стакато артикулацию:

Вонкашнї вязи

Референци

↑ Willi Apel, Harvard Dictionary of Music (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1960), p. 708.
↑ Kennedy, Joyce; Kennedy, Michael; Rutherford-Jones, Tim, eds. (2012). "Staccato". The Oxford Dictionary of Music (6th ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780199578108.001.0001. ISBN 978-0-19-957810-8.
↑ Geoffrey Chew, "Staccato", The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie and John Tyrrell (London: Macmillan Publishers, 2001).
↑ McKibbon-U'Ren, Shelagh (2021-05-05). "Articulation #3 - Staccatissimo". Ultimate Music Theory. Retrieved 2026-05-28.
↑ spiccato i staccato
↑ Музыкальный словарь иностранных слов. Архів оригіналу за 10 березня 2011. Процитовано 25 липня 2011. [Архівованo 2011-03-10 у Wayback Machine.]
↑ Музыкальный словарь. Толковый с иллюстрациями.Стаккато[недоступне посилання з червня 2019].
↑ Словарь музыкальных иностранных слов. Архів оригіналу за 30 листопада 2009. Процитовано 25 липня 2011. Архівовано 2009-11-30 у Wayback Machine.

[1] Willi Apel, Harvard Dictionary of Music (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1960), p. 708.

[2] Kennedy, Joyce; Kennedy, Michael; Rutherford-Jones, Tim, eds. (2012). "Staccato". The Oxford Dictionary of Music (6th ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780199578108.001.0001. ISBN 978-0-19-957810-8.

[3] Geoffrey Chew, "Staccato", The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie and John Tyrrell (London: Macmillan Publishers, 2001).

[4] McKibbon-U'Ren, Shelagh (2021-05-05). "Articulation #3 - Staccatissimo". Ultimate Music Theory. Retrieved 2026-05-28.

[5] spiccato i staccato

[6] Музыкальный словарь иностранных слов. Архів оригіналу за 10 березня 2011. Процитовано 25 липня 2011. [Архівованo 2011-03-10 у Wayback Machine.]

[7] Музыкальный словарь. Толковый с иллюстрациями.Стаккато[недоступне посилання з червня 2019].

[8] Словарь музыкальных иностранных слов. Архів оригіналу за 30 листопада 2009. Процитовано 25 липня 2011. Архівовано 2009-11-30 у Wayback Machine.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]