Святи храм

Заходна часц Святого храму у Руским Керестуре (2025), Катедрална церква Св. о. Миколая

Святи храм (серб. црква, укр. церква, поль. cerkiew, всл. cerkev) то найважнєйше и основне богослужебне место. Святи храм, прето же ше у нїм сходза вирни, а собранє вирних то Церква, святи храм ше наволує ище и церква. У народзе мено церква скоро же у общим хаснованю. Окрем святого храму, до святих местох ше рахує и церковну порту и теметов.

У святим храме ше на окремни способ посцигує духовни, душевни и тїлесни спасительни мир, а ту ше окончую и Святи тайни , як цо то: Кресценє, Миропомазанє, Рукоположенє, Винчанє, Покаянє споведз, кед могуще и олїво та и други богослуженя.

Нукашнє ушоренє храму

Єст одредзени правила о заступеносци и розпорядку нукашнього простору у святим храме, а кед у питаню контури плана храму, шлєбода велька.

У вязи з тим, християнски храм шлїдзи старозавитни шатор и єрусалимски храм. И як цо ше святи шатор, и вец познєйше и перши и други єрусалимски храм дзелєли на три часци, на святая святих, святилїще и двор, так и християнски храм ма три часци: олтар, корабель и притвор.

♦ Олтар то предня часц храму. Вон ше зоз иконостасом дзелї на два часци. Нукашньосц ше вола святилїще, а часц пред иконостасом солея

♦ Святилїще то часц олтара до хторей уходза лєм священослужителє, швичкар, читач и шпивач (дзияк), поддиякон, диякон, презвитер, епископ. До тей часци нє уходза нєрукоположени

♦ Солея то простор од перших преднїх ґарадичох по иконостас, односно по початок святилїща. Состої ше зоз амвону, лївого и правого клиросу

♦ Иконостас то преграда хтора дзелї олтар на святилїще и солею. На нїма поставени икони, образи

♦ Корабель (ладя) то место дзе ше сходзи народ кед слуха богослуженє

♦ Притвор то заходна часц храму, мала би буц оддзелєна од кораблю зоз муром.

Мури храмового кораблю, як и олтара та и притвору, мали би буц намальовани з фресками. Фрески би мали буц доминантни, видзи ше их и чувствує у каждей часточки храму.

Вонкашнє ушоренє храму

План основи храму рижнородни. Може буц у форми крижа, круга, осемуглови, гвиздасти, длуговасти. Форма кресту — знак Исусов, форма круга — вичносц Церкви, вичносц прето же на кругу нє видно анї початок анї конєц, форма гвизди — Церква швици зоз Исусом, подобнє як гвизди, длуговаста форма —форма кораблю (ладї) хтори водзи вирних на безпечне место.

Храмовни стили

▶Романски стил — у основи (фудаменту) того стилу римски криж. Римски криж ма три горнї краки истей длужини, а тот цо идзе на долу вельо предлужени. Горнї крак ше закончує зоз правилним полукругом (апсиду). Повала над ладю (простором дзе вирни стоя або шедза кед слухаю службу) дакеди ровна, алє звичайно полукружна, верхи облакох, як и наддзвернїки маю форму правилного полукругу.

Над центром крижаня ладї и хижкох стої крижна турня, купола, хтора ше закончує з полулабду, калоту. На верх калоти римски криж. Над уходну часцу можу буц змесцени менши або векши турнї (дзвонїци) у хторих ше находза дзвони.

Таки храм романского стилу може буц єдноладьови, троладьови, або и вецейладьови. Ладї медзи собу роздзелєни зоз шором монументалних слупох.

▶Византийски стил — у основи (фудаменту) того стилу византийски (гречески) криж. Гречески криж ма шицки штири краки истей длужини. Византийски храм, значи, истей длужини и ширини, з тим же ше предок закончує з полукружну апсиду. Повала полукружна, у форми одрезку калоти, штварцина калоти (над апсиду). Законченє облакох и наддзвернїкох полукружне. На штред храму купола (роля и полулабда) хтора ше закончує зоз истим таким греческим крижом.

Храм византийского стилу звичайно єдноладьови, алє зоз єдного и другого боку апсиди, у куце медзи горнїма и долнїма краками, можу буц просториї хтори ше закончую з апсидами, а служа як проскомидикон и дияконикон, або, кед ше роби о храмох вельких димензийох, вец то можу буц додатни побочни храми, з власнима иконстасами, а пошвецени окремним святим.

Катедрала Нотр Дам у Ремсу

▶Ґотски стил — окреме атрактивни стил. Основа му правоугельнїк хтори ше закончує з апсиду, алє апсида ше нє закончує з правилним полукригом алє з вецейугелнїком. Найхарактеристичнєйше за тот стил то стрункосц и висина (символизем дзвиганя шицкого, та и чловека ґу нєбу). То заступене у каждим деталю, алє поготов у єдней або двох турньох, хтори над уходним простором. Турнї, як и цали храм, украшени з безчисленима каменима украсами, орнаментику, фиґурами, розетами, скулптурами, чипками и венцами. Турнї и облаки узки и високи, а закончую ше зоз полукругом, алє и зоз виразним кончиком. Так ше закончую и наддзвернїки. Скоро же обовязни и витражи, а одсутни мурови иконопис.

Храм ґотского стилу може буц єдно або вецейладьови.

Шицки три спомнути церковни стили маю и свойо виведзени стили. То ше одноши на византийски стил, наприклад: византийско-русийски и византийско-сербски стил. Велї храми вибудовани у мишаних стилох.

▶ Єст и стил хтори условно мож наволац штредньоевропски, або панонски стил. То стил хтори настал на спомнутих просторох, а форсировала го Австроугорска, и то нательо, же такповесц кажди проєкт, за кажду церкву мушел буц зробени у Бечким проєктним бироу и одобрени од царского уряду. То важело за шицки церкви: католїцку, грекокатолїцку, православну, протестантску. То єдноладьово зданиє хторе ше закончує з полукружну апсиду, ма єдну або вецей турнї.

▶Модерни стил то стил новших часох. У нїм заступени традицийни форми, а заступена лєм цо нє кажда дисгармония. Тот стил вшелїяк траци на интересованю, голєм його найекстремнєйши вариянти.

Литература

• Дзвони, християнски часопис, число 6, юний 2002, „О богослужебних местох”, протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй

• Дзвони, християнски часопис, число 4, април 2002, „О богослужебних местох”, протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
• Церковни литурґийно литурґични лексикон, бок 298, 302, о. др Роман Миз

Вонкашнї вязи

• Црква (грађевина). Википедија на српском језику,sr.wikipedia.org