Рашка

Рашка
Наукова класификация
Царство	Plantae
Дивизия	Magnoliopsida
Ряд	Apiales
Apiaceae
Файта	C. carvi
Биномне мено
Carum carvi (Linneaus)

Рашка (лат. Carum carvi L.; серб. ким; всл. raška; укр. диял. Словацкей рашка; серб. диял. рашка) то присмачкова рошлїна. Познали ю и хасновали арабски лїкаре, одкаль є пренєшена до Европи. Пестує ше ю у велїх жемох, а найвецей у Голандиї (найвекши шветови вивознїк рашки), Польскей, Нємецкей, Русиї. У Сербиї ше го пестує у Войводини, окреме по валало дзе жию Словаци, понеже без рашки словацки кулен нє мож задумац.

Характеристики

Рашка єднорочна або дворочна рошлїна. Дворочна форма у першим року формує лїсцову розету (високу коло 25 центи), а у другим просте, у верхнєй часци конарчкасте стебелко високе до 1,5 метер. Корень вреценкасти, билей до блядожовтей фарби, длугоки до 20 центи. Лїсца двойно або тройно пирясто подзелєни, зменююцо поставени на стебелку.

Квитки дробни, били до блядоцеловкасти, ґруповани до зложеней щитоподобней ґириздочки. На рубцох щиту змесцени векши квитки. Венчик ма 5 венчиково лїсцочка. Квитнє од мая по юлий.

Плод шизокарпиюм, видлужено елиптичней форми, зложени з двох плодох, кафовей фарби, длуговасти, длугоки до 7 милиметри, широки до 1,2 милиметри. На плоду єст вецей ребра, а медзи нїма каналчки виполнєти з етерским олєйом. Маса 1000 зарнох виноши 2-3,5 ґрами.

Стеблочко рашки

Рашка - присмачка

Хемийни состав хаснованє

Рашку ше пестує пре плод (Carvi fructus) у хторим єст 2-7% етерского олєю (Carvi aetheroleum). Зопера корчи у орґанох за претровйованє, злєпшує роботу жалудка, змоцнює вилучованє жовчу.

Етерски олєй рашки ше достава у дестилациї з помоцу водовей пари узретих, зомлєтох плодох. Етерски олєй бистри, без фарби або блядожовкасти, приємного ароматичного паху и горкавого смаку. Главни состойки олєю то карвон (50-80%) и д-лимонен (15-35%). Характеристични запах етерского олєю приходзи з карвону. Рашку и етерски олєй ше хаснує як присмачку, кориґенс и конзерванс у поживовей индустриї. Етерски олєй ше хаснує у козметичней и парфимерийней индустриї.

Рашку ше хаснує и як покарму за статок у форми желєней маси або плоди, бо добре дїйствує на орґани за претровйованє и звекшує млєчносц кравох.

Технолоґия пестованя

Рашка рошнє у розличних еколоґийних условийох, од ровнїнских по бреговити обласци. Вимага отворени и слунковити места. Мож ю успишнє пестовац на скоро шицких типох жеми. Найлєпши урожай дава на плодней, з гумусом богатей жеми. Добре подноши нїзки температури (и до -25 °Ц). Рочни паданя потребни за успишне пестованє рашки виноша коло 600 милиметри. Рашку ше шеє директно до жеми, и то у марцу, на оддалєносци медзи шорами 35-40 центи. Нашенє сходзи дас о три тижнї.

Мири допатраня

На шацу рашки ше применює култивованє, окопованє и прикармйованє. Перше култивованє идзе после сходзня, а друге два до три тижнї после першого, у зависносци од зявеня коровча. Источашнє ше и прикармює зоз 30 kg/ha N. У борби процив коровча мож применїц гербициди. Вецейрочни коровча ше таманї механїчно. У другим року на початку веґетациї уноши ше коло 80 kg/ha чистого азоту (з окопованьом). Понеже ше плод рашки лєгко розсипиє, у чаше зреца ше нє препоручує уходзиц до шаца.

Рашку знаю нападнуц вецей спричиньователє хортох и чкодлївци. Од печарочкових хоротох зявює ше пепелнїчка, ардза, пегавосц стебла, биле гнїце, пламеняча. Плоди рашки дозреваю нєровномирно, та чежко одредзиц хвильку жатви. Коши ше кед коло 50% плоди маю шивокафову фарбу. Звичайно дозрева концом юния. На векших поверхносцох коши ше на комбайну. После жатви плоди ше розшири у ценким пасме и суши на цуґу. Осушени плоди ше пакує до паперових мехох и чува защицени од шветлосци. У зависносци од условийох продукциї, урожай єднорочней форми 600-1200 кили, а дворочней 1-2 тони по гектаре.

Литература

• Словнїк риского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 387.
• Wilfort, R. Ljekovito bilje i njegova upotreba,Zagreb 1974.

Вонкашнї вязи

• Саша Бугарчић, * Ким, зачин који можете узгојити у властитом врту, www.zdravasrbija.com, 31.10.2013.
• Оливера Вучковић, Ким, Лековите биљке Србије, 6. децембар 2016.