Пияток

Пияток – пияти дзень у тижню, хтори ше находзи медзи штвартком и соботу. При Славянох то шести дзень у тижню, або пияти по нєдзелї (укр. п'ятниця, рсй. пя́тница, чес. рátek, поль. рiątek, слц. рiatok).

У векшини жемoх з пейцдньовим роботним тижньом, пияток остатнї роботни дзень пред викендом, та ше го трима як причину за преславу и розтерхованє, цо у ЗАД приведло до виразу TGIF (скраценя за Thank God It's Friday) – Слава Богу, пияток. У даєдних подприємствох роботнїком дошлєбодзене ношиц менєй формални шмати пияток, цо познате як нєформални пияток (Casual Friday).^[1]

У исламе, пияток дзень явней молитви у джамийох. У даєдних исламских жемох, тидзень почина з нєдзелю, а закончує ше зоз соботу, як и єврейски и християнски тидзень. У других жемох, як цо Иран и Авґанистан, тидзень почина зоз Собота|соботу, а закончує ше зоз пиятком. Бахреїн, Зєдинєни Арабски Емирати, Саудийска Арабия и Кувайт тиж шлїдзели тоту конвенцию док нє пременєли викенд од пиятку до соботи 1. септембра 2006. року у Бахреїну и ЗАЕ и рок познєйше у Кувайту. ЗАЕ пременєли викенд зоз пиятку-соботи на соботу-нєдзелю 1. януара 2022. року.

Єврейски сабат почина зоз заходзеньом слунка пияток и тирва по заход слунка всоботу. У християнстве пияток пред Вельку ноцу ше трима як Вельки пияток же би ше означело Исусово розпяце. Даєдни християнє ше стримую єсц месо пияток, док други тримаю єднодьови пост.

У даєдних културох, пияток ше трима за нєщешлїви дзень, поготов кед пияток тринасти, дзе 13 нєщешлїве число. Даскельо историйни нєпогоди хтори ше збули пияток познати як чарни пияток.^[2]^[3]^[4]

Фолклор

Пияток ше у даєдних културох трима за нєщешлїви дзень. То окреме случай у поморских кругох; можебуц найтирвацше плахтарске празновирє же нєщесце почац путованє пияток. Медзитим, тото суєверє нє универзалне, окреме у шкотскей ґалскей култури:

Гоч пияток вше бул нєщешлїви дзень у велїх християнских жемох, заш лєм ше на Гебридох предпоставя же то щешлїви дзень за шатву. Вельки пияток окреме важни дзень за садзенє кромпльох - аж и строги римокатолїки тримаю же важне на тот дзень садзиц полну канту. Найскорей идея же як цо Велька ноц (Воскреснуце) ушлїдзело после Розпяца, так и хованє у случаю нашеня, и же по шмерци придзе живот.

Чарни пияток

Чарни пияток односно Black Friday нєшка найвекше шопинґ-швето, шлєбодно мож повесц и ґлобално. Точни датум ше розликує з рока на рок, алє вше пада на перши пияток после Дня подзековносци. Познати є по богатим тарґовинским понуканю рижних продуктох, окреме з катеґориї билей технїки, ТВ, авдио, видео, фото, рахункарох, мобилних телефонох и другей електронскей роби. Пририхтованя за Чарни пияток вичерпни и звичайно тирваю и даскельо мешаци пред самим датумом.

Вирски обряди

Християнство

У християнстве Вельки пияток то пияток пред Вельку ноцу. То спомин на Исусово розпяце. Прихильнїки велїх християнских вирох, уключуюци римокатолїцку, православну, методистичну и анґликанску традицию, почитую пияток у посце, хтори традиционално уключує стримованє од меса, лактициниї и алкоголу кажди пияток у року.

Традиционално, римокатолїки були обовязни стримац ше од меса цеплокревних животиньох пияток, гоч риба була дошлєбодзена.

Кнїжка заєднїцких молитвох предписує пост пияток и стримованє од меса за шицких анґликанцох.

У методизме, упутства дати дружтвом бендох (25. децембер 1744. року) предписую же би шицки методисти посцели и стримовали ше од меса кажди пияток у року.

Квекере пияток традиционално волали шести дзень, керуюци паганске походзенє мена.

Ислам

По даєдних исламских традицийох, за тот дзень ше наводзи же то першобутни святи дзень хтори одредзел Бог, алє тераз Євреє и християнє припознаваю днї после. У даєдних исламских жемох тидзень почина внєдзелю и закончує ше всоботу, праве як и єврейски тидзень и тидзень у даєдних християнских жемох. Тидзень почина всоботу и закончує ше пияток у векшини других исламских жемох, як цо Сомалия и Иран. Пияток тиж дзень одпочивку у бахай-вири. У даєдних малезийских державох, пияток перши дзень викенду, а собота други, же би ше муслиманом оможлївело пияток окончовац свойо вирски обовязки. Нєдзеля перши роботни дзень у тижню за владово орґанизациї.

Муслиманом ше препоручує же би нє посцели на сам пияток (акрух, препоручене процив, алє нє харам, вирски забранєне), окрем кед є нє провадзене з постом дзень скорей (штварток) або дзень после (собота), або кед то одвитує дньом цо ше звичайно трима же су добри за пост (т.є. Дзень Арафата або Ашуре), або спада до звичайних релиґиозних навикнуцох посту (т.є. пост кажди други дзень), вец зошицким дошлєбодзене.

Литература

Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 160.

Вонкашнї вязи

Петак, Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org
Šta je Crni Petak (Black Friday) i kako je nastao?, www.shoppster.rs

Референци

↑ „Friday”. britannica.com
↑ „Zašto je petak najomiljeniji dan u nedelji?”, nadlanu.com.
↑ „SVAKI DAN U NEDELjI IMA SVOJE ZNAČENjE”. novosti.rs.
↑ BURG, TATJANA.„SIMBOLIKA DANA U NEDELJI PO NARODNOM VEROVANJU”. pametnica.rs.

[1] „Friday”. britannica.com

[2] „Zašto je petak najomiljeniji dan u nedelji?”, nadlanu.com.

[3] „SVAKI DAN U NEDELjI IMA SVOJE ZNAČENjE”. novosti.rs.

[4] BURG, TATJANA.„SIMBOLIKA DANA U NEDELJI PO NARODNOM VEROVANJU”. pametnica.rs.

[1]

[2]

[3]

[4]