Партитура

Партитура то паралелни музични прегляд шицких часцох мелодийских линийох єдного ансамбла, односно, способ же би ше зоз нотацию тоти часци представели вертикално у єдним истим цеку. Мелодийски часци ше виписує у нотней линийовей системи єдну под другу, през праксу установени и стаємни, звичайни поступок найчастейше спрам висини, розпону тонох и реґистру инструментох (у своєй ґрупи) и ґрупованя.^[1]

Кед ше оддвоєни инструментални и вокални часци музичного дїла друкує вєдно, доставаме нотни запис хтори воламе партитура. Конвенцийно, партитура ше состої зоз музичних нотох зоз каждей инструменталней лєбо вокалней часци у вертикалним поровнаню (то значи же источасне ,,збуванє'' у нотациї за кажду часц розподзелєне паралелно). Назву партитура ше тиж хаснує за означованє нотних записох лєм за єдного виводзача. Розлика медзи партитуру єдней композициї и партитуру дїла (напр. за векши лєбо менши ансамбл, хор, итд.) така же за виводзенє треба вецей часци (записани мелодийски линиї у партитури за вецей инструменти).

Рядошлїд инструментох у партитури у класичней музики:

♦ Древени дуйни инструмети за шором: пиколо флаути, флаути (дакеди процивни рядошлїд), обои, анґлийски рог, кларинети, бас-кларинети, фаґоти и контрафаґоти. Кед же у оркестри участвує и саксофон вон написани медзи бас-кларинетом и фаґотом.

♦ Плехови дуйни инструменти, односно, горни, труби, тромбони и туби.

♦ Удерни инструменти, перше тимпани, потим други инструменти.

♦ Други инструменти медзи хторима вше перша гарфа, а потим инши хтори нє маю порядне одредзене розподзелєнє, а кед же то клавир (лєбо пианино) як часц оркестри вон стої после гарфи, а опрез шицких хтори ше ту можу найсц, напр., дзвони, ксилофон, челеста, ґитара и други.

♦ Вокални часци, кед постоя, пишу ше на одредзеним месце, и то перше солистични часци (кед их єст), а потим хорски.

♦ Соло инструменти, у дїлох як цо Концерт за виолину и оркестер, Концерт за флауту, гарфу и оркестер итд., солистични инструменти шлїдза на одредзеним месце. Кед их єст вецей, шорую ше як у цалей партитури.

♦ Смиково инструменти, хторих єст найвецей, находза ше по тим шоре: перши виолини, други виолини, виоли, виолончела и контрабаси.

Кед ше инструменти (напр. перши виолини) дзеля до вецей ґрупи, теди ше, пре преглядносц, можу писац вецей од єдного гласа, алє то найчастейше нє случай у цалей партитури, алє лєм у даєдних часцох. Таки случай ше при дзелєню означує зоз div. (скрацене зоз ит. divisi - подзелїц), а кед ознова вєдно граю исту мелодию, означує ше зоз unis. (найчастейше случай при смикових инструментох-смикарох), а за менєй численши инструменти ше мелодия означує зоз а², а³ ... (значи же граю два, т.є. три инструменти). Кед лєм єден инструмент у ґрупи грає мелодию, мелодия ше означує зоз ит. solo (сам).

Ридше ше случує, а зявює ше при сучасних композиторох, дзелєнє мелодийских часцох спрам пултох смикових инструментох, так же напр. у балету ,,Пошвеценє яри'' И. Стравинского мож найсц же часц граю 5, 6, 7. и 8. пулт-перши виолини (штири пари, односно осем виводзаче). Зоз тим композитор жада посцигнуц просторне дожице звуку, прето же ше тоти пулти найчастейше находза на концу зоз лївого боку публики. Тиж так ше може стретнуц при смикарох, же композитор глєда же би грали лєм пол од одредзених инструментох у тей хвильки (напр. лєм половка виолинох). Тото ше означує зоз la metà (ит. полу).

Друкованє партитурох

У партитури ше часци друкує на два способи:

:♦ шицки часци ше пише и друкує, гоч даєдни инструменти хвильково нє граю. Тот способ можлїви у случайох кед состави менши, т.є. менши оркестри. Тиж визначена часц у партитурох наменєна дириґентови, пре лєпшу преглядносц.

♦ пишу ше лєм часци инструментох (лєбо гласох) хтори у тей хвильки граю (шпиваю). У таких случайох препоручує ше же би ше на початку композициї, лєбо кед ше вона состої зоз вецей часцох, на початку каждей часци (став, дїя...) написало шицки инструменти и гласи хтори участвую у тим сеґменту.

Файти партитури

Сучасни нотни записи можу буц розличних форматох.

♦ Кед композиция компонована лєм за єдан инструмент лєбо глас (за соло инструмент лєбо за соло глас и ґрупу инструментох-ансамбл), цале дїло може буц написане лєбо друковане як єдно дїло.

♦ Кед инструменталне дїло предвидзене за виводзенє вецей од єдней особи, кажди виводзач звичайно будзе мац окремну свою нотну партитуру зоз хторей будзе грац. Така пракса ше окреме применює теди кед єст вецей як штирох виводзачох, алє часто ше друкує и цала подполна партитура дзе вертикално видлїви шицки мелодиї инструментох.

♦ Шпивани часци у вокалним дїлу нєшка ше нє друкує окреме, гоч то историйно була пракса, окреме пред тим як друкованє музичних нотох допринєсло же би нотни записи були шицким доступни.

♦,,Комплетна партитура” то велька кнїжка зоз визуално приказану музику (мелодийски линиї) шицких инструментох лєбо гласох у композициї, хтори пошоровани зоз фиксним рядошлїдом. Партитура достаточно обсяжна, алє преглядна же би з нєй дириґент могол читац док режира оркестерски лєбо оперски проби и представи. Попри практичного хаснованя партитури за дириґентох хтори водза ансамбли, партитури хасную и музиколоґове, теоретичаре музики, композиторе и студенти музики хтори преучую музичну материю одредзеного дїла.

Клавирска партитура

Клавирска партитура (лєбо клавирска редукция) то мeнєй-вецей буквална транскрипция за клавир дїла наменєного за вецей виводзацки часци, окреме за оркестерски дїла; можу присц до огляду чисти инструментални часци у рамикох вельких вокалних дїлох (опатриц вокалну партитуру).

Таки аранжмани написани лєбо за клавир соло (два руки) лєбо за клавирски дует (єден лєбо два клавири). Дакеди ше додава на одредзених местох у партитури за клавир (за два руки-штироручно) миниятурни линийни системи, же би презентация була подполнєйша.

Медзитим, таке вимаганє часто нєможлїве и нєпрактичне (напр. нє вше доступни на сцени два клавири).

Партитури за вокалне виводзенє

Вокална партитура (лєбо, точнєйше, клавирско-вокална партитура) то ,,зменшана''-присподобена партитура вокалного дїла (напр. опера, мюзикл, ораториюм, кантата, итд.) же би ше приказали вокални часци (соло и хор) на їх линийних системох и оркестерских часцох клавирскей редукциї (звичайно за два руки). Написани су под вокалнима часцами; чисто оркестерски часци партитури такв. редуковани за клавир (присподобени). Кед же дїло а-капела, часто ше додава клавирска редукция вокалних часцох як помоц на проби (то часто случай зоз а-капела вирскима нотнима записами (духовни дїла).

Клавирско-вокални партитури служа як вигодни способ за вокалних солистеох и хористох же би вежбали и научели музику оддвоєно од оркестри. Вокална партитура мюзикла нє уключує бешедни диялоґ, окрем знакох. Клавирско-вокални партитури ше хаснує за клавирске провадзенє за виводзенє оперох, мюзиклох и ораториюма, аматерских ґрупох и даєдних менших професийних ґрупох. Таки приступ можу одробиц лєм єден пияниста лєбо двоме. Од 2000. року у мюзиклох часто место на клавирох, клавиятуристи граю на синтисайзерох.

Зборнїк писньох (сонґох) зоз одвитуюцого мюзикла звичайно ше друкує з етикету ,,вокални вибор.” То ше розликує од вокалней партитури по тим же нє представя комплетну музику, а клавирске провадзенє звичайно поєдноставене и уключує лєм познати мелодийски линиї. Над мелодийскима часцами записани симболи акордох (трозвукох и септакордох) або xх ,,обрацаня” (серб. обртаjи).

Подобно, алє вельо менєй, ше хаснує хорску партитуру, хтора ше состої зоз хорских часцох, а зоз редукованим (присподобеним) провадзеньом.

Тиж постоя и подобни партитури за орґулї, звичайно вязани зоз церковну музику за гласи и оркестер, як цо аранжмани Гендлового Месиї. То присподобена клавирско-вокална партитура по тим же уключує линийово системи за вокални часци и зменшує оркестерски дїла хтори виводзи єдна особа на калвиру. За розлику од вокалней партитури, партитуру за орґулї аранжер дакеди по жаданю заменї виводзенє зоз оркестром кед же то потребне.

Популарна музика

У попуарней музики папртитура ше розликує од партитури за класични дїла. На главним боку зазначена лєм мелодия, текст и гармония. Похасновани єдна линийова система зоз музичнима симболами акордох над систему и записани текст под линийову систему.

Найчастейше ше таки поступок применює у популарней музики и джезу же би ше ,,полапало” сущни елементи без прецизних дробнїцох о тим як писню треба аранжовац лєбо вивoдзиц и интерпретовац.

Таблїчка акордох (лєбо єдноставно ґрафикони, схеми) состої ше зоз мало лєбо вообще нє ма мелодийски информациї, лєм упут'ює на основни информациї о гармонийох. Даєдни таблїчки акордох указую на ритем хтори треба грац, окреме кед постої синкопована серия ,,гитох'' зоз хторима аранжер жада виводзиц исти ритем у цалей композициї. У процивним, ґрафикони акордох охабяю ритем ,,празни,, лєбо означую зоз косу ( / ) смужку у каждим такту.

То найчастейша форма писаней музики, хтору хасную професийни сесийски музичаре хтори граю джез лєбо други форми популарней музики, а наменєна є ритем секциї. Звичайно музичаре хасную клавир, ґитару, бас и буґни за импровизацию. Їх провадзенє шицких инструменталних солистох хтори импровизую (напр. саксофонисти лєбо трубаче и други), хасную як референтну точку їх екстемпоризованих линийох (екстремни темпа).

Ґалерия

Партитура псалмодиї святительох „Шицко добре“ або „Гибайце святи.“ (1889. р.)
Codex Reina
Партитура друкована з новших часох
Часци зоз партитури (арт)
Столїк - за нотни партитури

Литература

увод у оркестрацију - проф. Александар Обрадовић - Универзитет уметности у Београду - Београд, 1997.

Мали речник музичких инструмената - Дејан Деспић - Савез друштава музичких и балетских педагога Србије - Београд, 1992.

Барсова И. А. Очерки по истории партитурной нотации (XVI — первая половина XVIII века). — М.: МГК, 1997.
King, A. Hyatt (1968). Four Hundred Years of Music Printing. London: Trustees of the British Museum.

Вонкашня вяза

Project Gutenberg sheet music section of Project Gutenberg containing works in Finale or MusicXML format.

Референци

↑ Hawkins, John (1776). A General History of the Science and Practice of Music (First ed.) Cambridge: Cambridge University Press. p. 237. Retrieved 3 May 2020.]

[1] Hawkins, John (1776). A General History of the Science and Practice of Music (First ed.) Cambridge: Cambridge University Press. p. 237. Retrieved 3 May 2020.]

[1]