Нєдзеля

Нєдзеля остатнї дзень у тижню, други дзень викенду, хтори ше находзи медзи соботу и пондзелком, а перши є дзень у тижню у даєдних културох. Трима ше ю за швето у жемох зоз християнску традицию, кед християнє найчастейше иду до церкви пре заєднїцку молитву и литурґийни обряди (всл. ňedzeľa 1. нєдзеля; 2. тидзень. Общеславянске слово, од праслав. nedělja, a то од ne dělati, цо значи - нє робиц). У Григориянским календаре, анї єден вик нє може починац з нєдзелю. У єврейским календаре анї єден рок нє може починац з нєдзелю. Гоч хтори мешац цо почина з нєдзелю будзе мац пияток тринасти.

Стандард Медзинародней орґанизациї за стандардизацию ISO 8601 припознава нєдзелю як седми дзень у тижню, док є у Зєдинєних Державох, Канади, Японє, Филипинох и у векшей часци Южней Америки припозната як перши дзень у тижню. Християнє квекере нєдзелю волаю перши дзень, у складзе зоз своїм шведоченьом о єдноставносци.

Положенє у тижню

У велїх державох, уключуюци векшу часц Европи и Южней Америки (окрем Бразилу), нєдзеля остатнї дзень у тижню. У других жемох, уключуюци Зєдинєни Держави, трима ше нєдзелю як перши дзень, цо традицийни погляд виведзени од старих Єврейох, Єгиптянох, християнох и Святого римского царства.

Нєдзеля у християнстве

Нєдзелю ше трима за святу скоро медзи шицкима християнами и дзень одпочивку и одходу до церкви. Медзитим, од заходу слунка пияток по заход слунка всоботу то период хтори Бог, зоз Штварту заповиду, одредзел за святи дзень, дзень одпочивку, Сабат.

Паганска преписка

Християнє нє препущели нагоду у обожованю природи своїх сушедох паганох и обачиц символику хтора важи за їх виру. Єден з отцох Церкви, святи Єроним, повед би: „Кед нєзнабожци [Дзень Господнї] [...] волаю ’дзень слунка‘, ми ше добродзечнє складаме, бо нєшка ше шветлосц швета воздзвигує, нєшка ше одкрива слунко правди з виздравеньом у зарйох його“.

Подобне розпатранє можебуц уплївовало на вибор датума Крачуна як дня жимского солстицию, чийо преславйованє було часц римского култу Слунка. У истим духу правени и далєй ше прави (кельо мож) християнски церкви з ориєнтацию так же заєднїца обрацена ґу виходу слунка на востоку. Вельо познєйше, святи Франьо будзе шпивац у своєй познатей писнї: „Будз хвалєни, Господи мой, през шицки створеня свойо, окреме през мойого господара брата Слунка, хтори приноши дзень; и ти през нього даваш шветлосц. И вон красни и блїщаци у цалей швицацосци своєй! На тебе, Свевишнї, вон здабе."

Християнске хаснованє

Стари Римянє традиционално хасновали осемдньови нундински циклус, алє у чаше Авґуста у 1. вику новей ери почало ше хасновац и седемдньови тидзень.

У євангелийох жени описани як приходза ґу празному гробу греч. εις μια των σαββατων, гоч ше тото часто преклада як перши дзень у тижню.

Юстин Мартир, коло половки 2. Вику, спомина мемоари апостолах як читане на дзень хтори ше вола Слунков дзень (нєдзеля) коло писаня пророкох.

Дня 7. марца 321. року, Константин I, перши християнски цар Риму, одредзел же би ше нєдзелю означовало як римски дзень одпочивку.

На Чесни Дзень Слунка най одпочиню судийове и людзе цо жию по варошох, а шицки роботнї най буду позаверани. У жеми, медзитим, особи цо ше занїмаю з польопривреду можу шлєбодно и законїто предлужиц свою дїялносц;бо ше часто збува же даєден други дзень нє нательо одвитуюци за шатву жита або садзенє лози; же би ше зоз занєдзбованьом правей хвильки за таки операциї нє страцело благодать нєба.

И попри урядового прилапйованя нєдзелї як дня одпочивку хтори предписал Константин, седемдньови тидзень и мундиялни циклус предлужело ше хасновац паралелно до календара зоз 354. року, а вироятнє и познєйше.

Року 363, 29. канон Лаодикийского сбору забранєл швециц єврейски сабата (субота) и потримовал християнох най робя всоботу и одпочиваю ше на дзень Господнї (нєдзеля). Факт же канон вообще мушел буц видати указує на тото же приношенє Константинового декрету зоз 321. року ище вше нє було обще, аж анї медзи християнами. Тото тиж указує же Євреє всоботу швецели сабат.

Сучасни пракси

Сабатаре перши дзень, уключуюци християнох методистичней, баптистичней и реформованей (презвитериянскей и конґреґационалистичней) традициї, почитую нєдзелю як сабат, дзень пошвецени обожованю Бога у церкви, як и дзень одпочивку (цо значи же людзе ошлєбодзени од рабскей роботи и же ше стримую од тарґовини, купованя и предаваня, окрем кед то нєобходне).

У даєдних язикох хибя окремни слова за собота и сабат (нпр. италиянски, портуґалски). Звонка анґлийского бешедного подруча, сабат як слово, кед ше го хаснує, одноши ше на соботу (або специфични єврейски обичаї у нєй); нєдзеля ше вола Дзень Господнї напр. на романских язикох и новогреческим. З другого боку, християнє цо бешедую по анґлийски часто волаю нєдзелю сабат (окрем сабатариянцох седми дзень); пракса хтора, найскорей пре медзинародни вязи и латинску традицию Римокатолїцкей церкви, розширенша медзи (алє нє огранїчена на) протестантами. Квекере нєдзелю традиционално волали перши дзень же би обкеровали паганске походзенє анґлийского мена, а собту волали седми дзень.

Вонкашнї вязи

• Недеља, Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org/sr-ec/
• „Sunday”. Encyclopædia Britannica (на језику: енглески) (11 изд.). 1911.
• „Речник српскохрватског књижевног и народног језика”. books.google.rs. 1989.
• Ивановић-Баришић, Милина. „Недеља – празник или радни дан” (PDF). doiserbia.nb.rs.
• „Definition of Sunday”. merriam-webster.com.