Мидло

Мидло (серб. сапун; всл. mydlo; общеславянске слово; праслав. mydlo, а то од myti) - средство за умиванє и райбанє.
У народзе ше го вола пахняце миделко, за розлику од домашнього, райбачого мидла. Мидло анйонски тензид, хтори ше хаснує за умиванє и райбанє, даваюци поверхносни активни анйон у водовей розпущенїни.[1] Мидла алкални солї висших масних квашнїнох. Индустрийно ше их продукує у процесу сапонификациї, при чим ше як сировини хаснує природни олєї и масци, хтори ше обрабя з моцну розпущенїну бази (найчастейше з натриюм - гидроксидом). При тим настава змишанїна алкалних сольох масних квашнїнох и ґлицеролу. [2]
У хемийним смислу, мидло соль масней квашнїни.[3] Мидла ше углавним хаснує як поверхносно активни средства, за умиванє, купанє и райбанє, алє ше их хаснує и у индустриї предзи и важни су состойок лубриканасу (средстава за подмасцованє). Мидла за чисценє скори ше достава з третманом рошлїнских або животиньских олєйох або масцох з наглашено алкалну розпищенїну.[4] Масци и олєї зложени з триґлицеридох; три молекули масних квашнїнох вязани за єдну молекулу ґлицеролу.
Алкална розпущенїна, хтора ше часто вола шалїтра або масна сода углавним ше одноши на мидла випродуковани з натриюм гидроксидом, приводзи до хемийней реакциї познатей под меном сапонификация. У тей реакциї, масци - триґлицериди – ше перше гидролизую до шлєбодних масних квашнїнох, хтори ше потим зєдинюю з базу даваюци сирове мидло, хторе амалґам рижних мидлових сольох, звишку масци або алкалней розпущенїни, води и ошлєбодзеного ґлицеролу (ґлицерину).

Ґлицерол барз хасновити побочни продукт, хтори мож зохабиц у составе модла як средство за змегчованє скори, або ше го изолує за други применки. Кед ше мидло хаснує за чисценє, воно оможлївює часточком, хтори би у других условийох були нєрозпущени, же би ше розпущели у води а потим вимили. Наприклад: олєй або масц ше нє розпущую у води, алє кед ше до змишанїни дода даскельо капки детердженту за судзими, олєй або масц нєстаню.
Вчасна история
[ушориц | ушор жридло]Найважнєйши писани докази о продукциї средствох хтори здабу на мидло датирую з периоду коло 2800. року п.н.е. зоз старого Вавилону. Тото указує же ше стари Єгиптянє поряднє купали и же мишали животиньски и рошлїнски олєї з алкалнима солями же би достали субстанцию подобну як мидло.

У старим Риме тиж була барз давно позната продукция мидлох, як и у Китаю и на Блїзким востоку. У Штреднєй Евроши, перше у Французкей, мидло було познате у 15. вику. Чечне мидло пренайдзене аж у XIX вику.
Процеси за продукцию мидла
[ушориц | ушор жридло]Индустрийна продукция мидла подрозумює континуовани процеси, як цо континуоване додаванє масци и видвойованє готового продукту.
Єст три варияциї:

♦ жимни процес, у хторим ше реакция одвива на хижней температури,[5]
♦ полувраци або цепли процес, дзе ше реакция одвива блїзко температури вреца и
♦ процес з подполним преварйованьом, дзе ше реактанти зохабя най превру найменєй раз, а ґлицерол ше видвоює.
Продукователє звичайно вибераю поступки цеплого процесу кед сцу зменшац час дозреваня на сухи процес хтори тирва три днї. Векшина продуковательох мидла, медзитим, и далєй дзечнєйше хаснує жимни процес – то мали ремеселнїки и гобисти хтори продукую ручно правени декоративни мидла.
Фурми
[ушориц | ушор жридло]Велї комерциялно доступни фурми за мидла, а єст их барз вельо, направени зоз силикону або рижних файтох пластики. Древени фурми зоз силиконску облогу тиж лєгко доступни общей явносци. Можу мац випатрунок коцки, коритка, ружички итд.
Пречисцованє и закончуюци обробок
[ушориц | ушор жридло]У процесу з подполним вареньом, у индустрийних розмирох, мидло ше далєй пречисцує же би ше одстранєло евентуално заостати звишок натриюм гидроксиду, ґлицерол и други нєчистоти. Тоти компоненти ше

одстанює з преварйованьом коаґулату мидла у води, а потим з ушедованьом мидла зоз висольованьом. У тей фази, у мидлу єст и далєй досц води, хтору треба одстанїц. Тото ше нєшка посцигує зоз сушеньом и розпирскованьом, а потим и з вакуумскима сушачами. Сухе мидло (коло 6-12% влаги) ше потим збива до дробних ґранулох або резанкох хтори порихтани за закончуюци обробок:
процес дзе ше сирове ґрануловане мидло преводзи до продукту яки ше предава на тарґовищу, звичайно до фалаткох. Ґранули мидла ше комбинує зоз запахами, фарбами и другима материялами и миша ше их до гомоґеносци у мишачки. Тоту масу ше з мишачки преруцує до судзини за рафинованє, хтора з помоцу спиралного ношача поцискує мидло през фине дротове шитко. Зоз судзини за рафинованє мидло преходзи прейґ ролькастого тарла (тварде млєца), потим ше го препущує през додатни судзини за рафинованє же би мидлова маса постала ище пластичнєйша.
До маси мож додац писку же би ше достало абразивне мидло хторе ше хаснує за пилинґ скори, наноскопски метали як антибактерийни средства, понеже часц металох заостава на скори и у порох. Так ше дїйство може предлужиц и на єден час после умиваня, цо помага у зменшованю бактерийней контаминациї и зменшує наставанє нєприємного запаху хтори приходзи од бактерийох на поверхносци скори. Як ше у наших обисцох, звичайно после забивачки, варело мидло своєй роботи або домашнє мидло, опатриц одреднїцу Домашнє мидло.
Опатриц ище:
Домашнє мидло
Фразеолоґия
[ушориц | ушор жридло]Мидло би з тебе (з нього итд.) могло вариц = барз ши масни; барз ци шмати масни;
До мидла з нїм = 1) дацо барз масне и за одруцанє (же з нього уж лєм мидло мож вариц):
До мидла з тоту стару сланїну!; о даким/дачим безвредним:
Нїзач є [син], ище лєм до мидла з нїм. Нє послуха, гоч го забиєш, нє послуха!
Ґалерия
[ушориц | ушор жридло]-
Шкатулка од мидла зоз 20. вику
-
Чечне мидло
-
Чечне мидло
-
Чечне мидло
-
Штанґли мидлох после вибераня зоз фурмох
-
Белаво биле мидло
-
Ручно правени миделка
-
Традицийне миделко зоз Марселя
-
Предавальня миделкох
-
Структура мидла
-
Фурма за правенє мидла зоз фабрики „Невена „Лесковец” 1954. року
Литература
[ушориц | ушор жридло]• Словнїк руского народного язика I, А -Н, Нови Сад 2017, б. 719.
Вонкашнї вязи
[ушориц | ушор жридло]- Sapun kroz vekove www.rts.rs
- Glicerinske sapunske baze
- База за мидла (язик: сербски)
Референци
[ушориц | ушор жридло]- ↑ IUPAC. „IUPAC Gold Book - soap”. Kompendijum hemijske terminologije (Internet izdanje).
- ↑ NIIR board. Handbook on Soaps, Detergents & Acid Slurry (2nd изд.). Asia Pacific Business Press Inc. ISBN 978-81-7833-093-8.
- ↑ IUPAC. IUPAC Gold Book – soap. "Compendium of Chemical Terminology (2nd изд.).] 1997. стр. 2010—08. ISBN 978-0-9678550-9-7.. (the "Gold Book"). Compiled by A. D. McNaught and A. Wilkinson. Blackwell Scientific Publications, Oxford . XML on-line corrected version: created by M. Nic, J. Jirat, B. Kosata; updates compiled by A. Jenkins Gold, Victor, ур. (2019). „The IUPAC Compendium of Chemical Terminology”. doi:10.1351/goldbook. Приступљено-09
- ↑ Cavitch, Susan Miller (1994). The Natural Soap Book. Storey Publishing. ISBN 978-0-88266-888-8..
- ↑ Pravljenje sapuna hladni proces