Маґарчи кашель

Pertussis

Маґарчи кашель, вельки кашель або пертусис (лат. Pertussis) то акутна инфективна хорота хтору спричинює бактерия Bordetella pertussis, а ридше бактерия Bordetella parapertussis. Маґарчи кашель найчастейше доставаю дзеци возросту од 1-5 рокох, алє и зошицким мали дзеци. Период инкубациї (перши стадиюм хороти) здогадує на прехладу хтору провадзи кашель (Stadium catarrhale, катарални стадиюм), потим преходи до нападох попретаргованого кашлю (Stadium convulsivum, стадиюм кед ше дзецко зайдзе од кашлю). При малих дзецох, кашель може привесц до претаргнуца диханя, цо зна загрожиц живот. З часом напади кашлю поставаю благши и преридзени (Stadium decrementi, стадиюм реконвалесценциї). Хорота типично тирва коло 6 тижнї. На причину тей хороти мож ефикасно уплївовац лєм у початней фази хороти. Як профилакса, процив тей хороти єст ефикасна вакцина.

Спричиньователь

Спричиньователь маґарчого або велького кашлю бактерия Bordetella pertussis нєрухома, аеробна, инкапсулована и ґрам неґативна палїчкаста бактерия. Вона прави велї протеїни спомедзи хторих даєдни токсини цо спричинюю симптоми хороти. Бактериї присутни у мукозних мембранох орґанох за диханє, дзе ше можу розмножовац. Инфекция з бактерию Bordetella parapertussis приводзи до клинїчней слики велького кашлю у менєй як 20% случайох. На асимптоматски инфекциї приходзи 40%, а други 40% то акутни бронхитис.

Епидемиолоґия

Єдини резервоар бактериї Bordetella pertussis людзе. Прето теорийно мож викоренїц тоту бактерию зоз систематску вакцинацию. Бактерия Bordetella parapertussis реґистрована и при овцох. И попри ефикасней вакцинациї, 2003. року у швеце на тоту хороту ше похорели коло 17 милиони людзе, од хторих 90% случаї реґистровани у жемох у розвою. Истого року реґистровани 280.000 смертельни случаї на тоту хороту. Хорота ше преноши прейґ викашляних капочкох на особи коло хорого. Бактериї спричиньователє маґарчого кашлю маю барз вельку моц спричинїц инфекцию, так же ше похори 80-100% людзох цо приду до контакту з нїма. Час инкубациї тирва од 7 до 21 дня. Оберацосц найвекша при концу периоду инкубациї и з часом ше зменшує. Треба наглашиц же вакцинация нє ґарантує доживотну защиту. У жемох з високу стопу вакцинациї на тоту хороту ше похори младеж и одроснути, хтори представяю резервоар бактерийох спричиньовательох.

Симптоми

Хорота типично преходзи три стадиюми: Stadium catarrhale, Stadium convulsivum и Stadium decrementi. При лєм цо народзених дзецох, алє и при младих цо ше похорели и при одроснутих, хорота може прияц нєтипични цек.

Stadium catarrhale, катарални стадиюм

Хорота почина без окремних характеристикох, здабе на ґрипу з ринитисом и кашльом. Може ше зявиц и горучка. Тот стадиюм тирва 1 до 2 тижнї.

Stadium convulsivum, стадиюм кед ше хори може зайсц

Аж у другим стадиюме ше зяваюю типични напади попретаргованого кашлю при хторих хори вивалює язик. Кашель приводзи до викашльованя вилученїнох (харковини). Напади можу буц барз части, окреме вноци, а може их спричинїц и лєгка физична активносц. Тот стадиюм хороти тирва 2 до 6 тижнї.

Stadium decrementi, стадиюм реконвалесценциї

У останїм стадиюме напади кашлю поставаю ридши и слабши. Зявюю ше ище 3-6 тижнї кед ше применює антибиотска терапия, а 6-10 тижнї без нєй. Пре длуге тирванє, тота хорота ше ище вола „стодньови кашель“.

Атипични цек

При дзецох цо нє маю ище шейсц мешаци, напади у фази Stadium convulsivum ше можу манифестовац у форми преставаня диханя (апнея). При младежи и одроснутих хороту ше часто нє препознава, бо ю нє провадза нїяки симптоми окрем влажного кашлю.[2]

Компликациї

Найчастейши компликациї запалєнє плюцох (15-20%), як и запалєнє штреднього уха, хторе спричинює секундарна инфекция з бацилами Haemophilus influenzae або пнеумококи. Секундарна инфекция може спричинїц горучку и знаки инфекциї у креви. Епилептични напади ше зявюю у 2 до 4% случайох, та су прето нє ридка компликация. У 0,5% приходзи до очкодованя мозґа (енцефалопатия), хтора часто зохабя тирваци пошлїдки. Пре моцни кашель вязаца ткань медзи клїпку и оком (злучнїца) може закирвавиц. Дзекеди ше стрета герния. Смертельни случаї ше зявюю при єдному од 1000 хорих, найчастейше при лєм цо народзених дзецох.

Дияґностика

За утвердзованє дияґнози ше хаснує назофаринґалну вилученїну, як и аспират бронхиялного вилученя.

Терапия

Типични случаї маґарчого кашлю спричинюю токсини бактерийох. Терапия з антибиотиками може скрациц або ублажиц цек хороти лєм кед ше ю применї у вчасней фази хороти (1. або 2. тидзень). Кед ше запожнї з дияґнозу, стандардна терапия еритромицин або даяки други антибиотик з ґрупи макролидох, хтори ше применює два тижнї. Секундарна инфекция може вимагац и применьованє других антибиотикох. На частосц и интензитет нападу кашлю мож уплївовац зоз стероїдами або субстанциями хтори уплївую на симпатикус. Ґенерални совит же би хори пил досц чечносци и єдол покус, а часто.

Профилакса

Вакцинация

За примарну защиту єст ефикасна вакцина (80-90% защити) хтора нє спричинює векши потенциялни компликациї. Нєшка ше хаснує ацелуларни вакцини хтори лєпши од скорей применьованих бактерийних вакцинох. У нїх нєт цали бацил, алє лєм часци клїтинки спричиньователя хороти хтори спричинюю имуну реакцию у целу примателя. За дзеци ше препоручує вакцинацию три раз у першим року живота, починаюци од 9. тижня. Препоручує ше и ревакцинацию медзи 12. и 15. мешацом. Додатно ше вакцинує дзеци медзи 5 и 6 роками, и млади медзи 9. и 18. родзеним дньом.

У Сербиї ше дзеци вакцинує з комбиновану вакцину процив дифтериї, тетанусу и велького або маґарчого кашлю на возросту од: 2 мешацох, 3,5 мешацох, 5 мешацох, 15 мешацох (перша ревакцинация), 6-7 рокох (друга ревакцинация), 14 рокох (треца ревакцинация).

Литература

• Словнїк руского народного язка I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 693.

• https://sh.wikipedia.org/wiki/Veliki_ka%C5%A1alj