Мацерина душичка
| Мацерина душичка | |
|---|---|
 Мацерина душичка | |
| Наукова класификация | |
| Царство | Plantae |
| Кладус | Tracheophytes |
| Кладус | Angiospermae |
| Кладус | Eudicotidae |
| Кладус | asterids |
| Ряд | Lamiales |
| Фамилия | Lamiaceae |
| Род | Thymus |
| Файта | T. serpyllum |
| Биномни мена | |
| Thymus serpyllum | |
| L. | |
| Синоними [1] | |
| |
Мацерина (мацерова) душичка (лат. Thymus serpyllum;[2] у укр. диял. Закарпат'я материна душка, у лемк. мецеридушка, у укр. диял. Словацкей мацерiна душка, у вост. слц. macerina duška, у ст. поль. macierzyna duszka, у серб. мајк(ч)ина душица). Назва праславянского походзеня зоз яснима словацкима прикметами. Мацерина душичка найвироятнєйше єдна з найпопуларнєйших рошлїнох хтори ше у нашим руским народзе хаснує у народней медицини. Ридше ше ю хаснує як присмачкову рошлїну.[3]
Розширеносц
[ушориц | ушор жридло]Мацерина душичка походзи зоз централней Европи и заходного Сибиру,[4] алє є розширена по цалей Европи и Азиї. У нас є барз розширена самошейка, алє ше ю и пестує, углавним у Войводини и восточней Сербиї.
Випатрунок
[ушориц | ушор жридло]Мацерина душичка лїсцаста вецейрочна рошлїна з єднорочним лїсцастим стеблом. Рошнє глїбоко до 30 центи. З кореня ше розвиваю велї вигнанци хтори лєжа у жеми, алє и нацинє, формуюци зрошлянку.
Стебелко полєгнуте, у споднєй часци барз розконарене, формуюци так лєжаци черяк. Вирошнє до 30 центи. Мохоткаве є, оброснуте з лїсцом и округле на пререзу.
Корень. Корень єй вецейрочни, барз розконарени, з вельким числом дробних жилкох. У дотику зоз глїну розвива адвентивни коренї. Бочни конарчки ценки, прости, з квитками хтори ґруповани на верху.
Лїсца крижно наспрамни на стеблу. Дробни су, видлужено ланцасти, длуги лєм 0,5- 1,5 центи. Рубец лїсца цали, а штредок закрити з мегкима, шивожелєнима мохотками, хтори виполнєти з етерским олєйом.
Квитки позберани на верху конарчкох и у пазухох лїсцох до округлїстих класкастих ґириздочкох (фалшиви класки). Квитк ише зявюю од мая по конєц лєта. Целово су, у ниянсох од блядей по цму фарбу. Погарик цивкасти, а венчик двоустови.
Плод мерикарпиюм зоз штирома коморами. У каждей комори єст по єдно дробне, округлїсте нашенько цмокафовей фарби. Цала рошлїна ма приємни запах и смак. Запах интензивни окреме докмацерина душичка квитнє (од мая по септембер). Мацерина душичка медоносна файта.
Условия бивальнїку
[ушориц | ушор жридло].jpg)
Мацерина душичка рошнє на сухих, цеплєйших теренох. Люби лєгку, препущуюцу глїну, а нє одвитує єй чежка и влажна, як анї писковита и жимна. У природи ю найчастейше мож найсц на пажицох, пасовискох, на каменярох и сухих схилох деґрадованих лєсох, коло драгох и на лєсових орубенцох. Вжиме, у фази мированя, подноши нїзки температури. Добре подноши и сушу.
Пестованє
[ушориц | ушор жридло]За квалитетни урожай мацерина душичка вимага вельо шветлосци и цеплоти. Одвитує єй лєгка, препущуюца жем зоз досц влаги. За задоволююци урожай найчастейше потребне и наводньованє. Розмножує ше з директну шатву, продукцию пресади и дзелєньом зрошлянки.
Хаснованє и состав
[ушориц | ушор жридло]Хаснованє мацериней душички засноване на количестве етерского олєю.
Суха герба ма коло 0,6% етерского олєю, у хторим єст найвецей цинеолу, док тимол заступени у меншим количестве. Окрем етерского олєю, суха герба ма ище и танини (коло 7%), флавоноїди, горки субстанциї, фенилбонски квашнїни и 40-50 милиґрами витамину Ц на 100 ґрами сухей дроґи. Обера ше цалу над'жемну часц рошлїни док квитнє (Serpylli herba). Суши ше у хладку. После сушеня ше одруца груби конарчки.
Кулинарство
[ушориц | ушор жридло]У кулинарстве мацерину душичку мож хасновац як присмачку до рижних єдлох, швижу або осушену. Додава ше ю до єдлох зоз желєняви, меса, ґу шалатом, юшком и мачанком. Найвецей ше ю хаснує у италиянскей кухнї.
Трима ше же нєутрализує барз масни єдла. Мацерина душичка барз ароматична, та ше ю як присмачку хаснує лєм у малих количествох.[5]
Хаснує ше ю и за пририхтованє ароматичних тейох и напиткох.[6] При готовеню тих напиткох мацерину душичку нє треба вариц, алє лєм преляц з врацу воду. З вареньом, поготов у нєзакаритей судзини, лїковити состойки ше швидко и зошицким страца. Приємни є и нєопасни конзерванс, хтори зоз своїм етерским олєйом зопера вреце.
Медицина
[ушориц | ушор жридло].jpg)
У народней медицини мацерина душичка барз популарна рошлїна, алє ше ю тиж так хаснує и у науковей медицини и фармацеутскей индустриї. Благи є експекторанс, бронхоспазмолитик и антисептик, та уходзи до составу велїх препаратох за викашльованє при бронхитису, як и при обичним и вельким кашлю. У народней медицини є барз популарна як стомахик, карминатив, ароматик и антисептик, та ше ю хаснує процив преганячки и корчох, за моцнєнє орґанох за претровйованє, као и звонка, за купки [5] при реуматизме, рахитису, скрофулу и прехлади.
За розлику од хаснованя у кулинарстве, дзе достаточне мале количество герби, за пририхтованє лїковитих напиткох би нє требало хасновац менєй як єдну ложку на 2 деци води. Менєй од того скоро нє ма нїяки ефект.
Етерски олєй
[ушориц | ушор жридло]
| Состав етерского олєю: | |
|---|---|
| Єдинєнє | Процент (%) |
| пара-цимен | 14,20 |
| ґама-терпинен | 10,43 |
| ґераниол | 11,00 |
| линалоол | 4,56 |
| борнеол | 2,14 |
| бета-кариофилен | 3,11 |
| карвакрол | 15,36 |
| тимол | 14,95 |
| ґеранил ацетат | 3,93 |
Мацерина душичка (Thymus serpyllum) содержи 0,15 до 0,60% безфарбови або жовти олєй зоз пахом подобним тимияну и матичняка/мелиси. Етерски олєй мацериней душички (Serpylli aetheroleum) ше хаснує процив черевових паразитох и дзецинских хлїстох. У козметики ше ю хаснує за пасти за зуби и водички за виплокованє устох, бо прави приємни дих. У народней медицини тот олєй мож хасновац так же ше го накапка на коцку цукру. Окрем приємного диху, так хасновани олєй представя источашнє и защиту од велїх оберацих хоротох.[5]
Хаснованє за ожелєньованє
[ушориц | ушор жридло]Понеже мацерина душичка барз вариябилна файта, одховани и велї украсни вариєтети декоративних и рижно офарбених квиткох и лїсца.[7] Лєгко и швидко ше шири, закриваюци вельки поверхносци жеми, та ю мож хасновац як одлични закривач жеми на сухих и каменїстох положеньох.
Ґалерия
[ушориц | ушор жридло]-
Мацерина душичка (Thymus serpyllum 'albus' ) -
Thymus serpyllum 'littoral atlantique' -
Початок квитнуца мацеровей душички (Thymus serpyllum 'Pink Chintz') -
Розквитнута Файта: Thymus serpyllum 'minor' -
Квиток на верху стебелак мацеровей душички -
Thymus serpyllum
_im_NSG_%22Hirschacker_und_Dossenwald%22_02.jpg)
Литература
[ушориц | ушор жридло]- Словнїк руского народного язика I, А – М, Нови Сад 2017, б. 706.
- Островский Н. И. Лекарственный растения и пчёлы // Пчеловодство : журнал. — 1962. — № 9. — б. 28—31.
- Самсонова И. Д. Медоносная ценность дикорастущего разнотравья // Пчеловодство : журнал. — 2011. — № 3. — б. 21. — ISSN 0369—8629.
- Tasić, Slavoljub (2004). Vodič kroz svet lekovitog bilja. Valjevo: Valjevac. ISBN 978-86-83555-09-3.COBISS.SR 116485644
Вонкашнї вязи
[ушориц | ушор жридло]- Majčina dušica - čaj, lekovitost
- Majčina Dušica – Mala Biljka sa Velikom Moći biljnaalhemija.rs
- Majčina dušica – Za šta se koristi biljka, za šta čaj i kakva je kao začin? totallywellness
Референци
[ушориц | ушор жридло]- ↑ „Thymus serpyllum L., Sp. Pl.: 590 (1753).” World Checklist. Royal Botanic Gardens, Kew. Приступљено 28. 12. 2016.
- ↑ Konjević, Radomir (2006). Rečnik naziva biljaka. Beograd: NNK Internacional. ISBN 978-86-83635-59-7.COBISS.SR 134409484
- ↑ MAJKINA DUŠICA (Thymus serpyllum L.)
- ↑ Tasić, Slavoljub (2004). Vodič kroz svet lekovitog bilja. Valjevo: Valjevac. ISBN 978-86-83555-09-3. COBISS.SR 116485644
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Туцаков 1984, бок 452-455 ован (1984). Лечење биљем : Фитотерапија. Београд: Рад.COBISS.SR 38154759
- ↑ Grlić, Ljubiša (1986). Enciklopedija samoniklog jestivog bilja. Zagreb: "August Cesarec".COBISS.SR 29347079
- ↑ Stojčevski, Kire (2011). PRIRUČNIK ZA GAJENJE LEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA. Sokobanja: Udruženje "Dr Jovan Tucakov". Архивирано из оригинала 22. 12. 2016. г. Приступљено 22. 12. 2016.