Лїшка

Лїшка
Наукова класификация
Домен	Eukaryota
Царство	Animalia
Тип	Chordata
Класа	Mammalia
Ряд	Carnivora
Фамелия	Canidae
Род	Vulpes
Файта	V. vulpes
Биномне мено
Vulpes vulpes	Linnaeus 1758.
Синоними
Vulpes fulva
Vulpes fulvus

Лїшка (лат. Vulpes vulpes L. - общеславянска назва зоз вираженима словацкима прикметами, у укр. бешедох Карпатох лiшка, поль. liszka, слц. liška., горв. lisica серб. лисица).  Нашо предки хасновали назву ровка, з мадь. róuka. То дзива животиня зоз шора жвирох (Carnivora) и фамилиї псох (Canidae). Жиє углавним на сиверней Жемовей полулабди и єст єй у цалей Европи. Барз є прилагодлїва, жиє у рижних бивальнїкох, од лєсох, прейґ пажицох и польох, по каменяри и мочарово предїли.

Опис животинї – Фарба лїшковей шерсци варирує – у наших крайох є червенкастожовта у рижних тонох, а на сиверу жию познати стриберни лїшки. Бундичка им барз ценєна. Цело лїшки длугоке коло 65 центи, самец чежки коло 5,3, а самица коло 4,2 кили. Зуби и видлїци єй типични за месоєди, зоз 42 зубами. Позната є по осету слуху, хтори ма важну улогу при ловох, окреме глодарох. Слуха їх рушанє у под'жемних глїбкох, та их чека при дзирох. Як и пес, прима фреквенциї хтори чловек нє може чуц. Нюх єй тиж барз розвити. З випущованьом урину, як и вилученїнох шлїжнїкох на талпох, аналних и хвостових шлїжнїкох означує свою дзиру дзе жиє, драги кадзи ходзи, гранїци свойого ловного ревиру. Дзиру копе у лєгких жемох або ю ушорює под кореньом древох або у розпуклїнох стинох. У дзири є през дзень и у нєй коци и хова свойо мали лїщата. Лови углавним вноци, на просторе хтори голєм 300 метери у пречнїку оддалєни од єй дзири, а ловни ревир єй од 300 до 400 гектари.

Карменє – Лїшка є мишоподбни глодари, птици, вайца, жаби, ящурки, шлїмаки, инсекти, а тиж так и рошлїни, окреме бобки и овоц. У нєдостатку другей покарми, є и здохлїни. Понеже глодаре участвую у єй костираню аж зоз 80-90%, вона представая редуктора числовосци тих у польопривреди нєжаданих файтох.

Розмножованє – Лїшка жиє углавним осамено, а лєм под час пареня приходзи до зблїжованя самцох и самицох. У сезони пареня самица ше оглашує з характеристичним бреханьом, а самци зоз завиваньом. Пари ше од децембра до конца фебруара. Лїшка ноши мали од 50 до 56 днї. Кед ше окоци, мали маю штреднє коло 80 ґрами, а єст их од 4 до 8. На верху хвоста и на першох им праменка билей шерсци. Осамостоюю ше после штирох мешацох, алє предлужую жиц на родительскей териториї док зоз коло 10 мешацами нє постаню полно узрети.

Справованє - У дзивини, типични животни вик лїшки єден до три роки, гоч даєдни лїшки можу жиц и до дзешец роки. Лїшка як файта «звонка закона», лови ше ю вшадзи и зоз шицкима средствами. Ловаре часто водза зоз собу специялно обучени пси, теди кед ше сце знїщиц цале лягло. Число лїшкох зменшує и збешнєтосц – вона жертва, алє и активни преношовач. Понеже тота страшна хорота смертельна и за чловека, у Войводини ше запровадзує акцию прероналного (прейґ покарми) вакцинованя лїшкох. Хасен од лїшки, пре таманєнє глодарох векши як чкода кед напада и пиряту дзивину и млади заяци, а по салашох и живину.

Литература

• Енциклопедия Нового Саду 13, ЛЕС – МАП, Нови Сад 1999, б. 61-62

• Оксана Тимко Дїтко, Назви рошлїнох и животиньох у руским язику, Вуковар 2016, б. 89, 97

• Словнїк руского народного язика I, А – Н, Филозофски факултет, Одсек за русинистику, Нови Сад 2017, б. 680  

Вонкашнї вязи

• Лисица, Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 10. мај 2006.