Лапишка

Лапишка 1. цукр. (анґл. Lollipop, серб. лизалица, лилихип) то файта бомбони з цукру. Состої ше зоз твардей бомбони хтора облята коло верху палїчки и наменєна є за лїзанє.^[1] Лапишки єст у велїх фурмох и смакох.

Файти

Лапишки єст у вельким чишлє смакох и фарбох, окреме овоцових смакох. Пре вельке число компанийох хтори правя лапишки, мож их найсц у велїх смакох и у рижних формох.^[2] Прави ше их мали хтори мож купиц у огромних количествох, та ше их дзелї задармо у банкох, у фризера и на других местох, до того же их мож купиц вельки у форми палїчки з бомбони.

Даєдни лапишки маю фили, як цо мегка бомбона або жуваче (чумґам). Даєдни лапишки можу мац чудну форму, як цо наприклад форма блиховей лїчинки направена з бомбонох. Єст и таки лапишки цо маю центри хтори нє мож єсц, алє кед ше лапишку полїже, у нєй мож найсц други ствари як цо батерийска лампа, а вше баржей у тренду лапишки хтори маю у себе мотор цо обраца лапишку док є у устох.

Хаснованє у медицини

Даєдни лапишки можу буц збогацени з витаминами. Тиж так даєдни мож хасновац кед ше трима диєту, алє вони без смаку. Лапишки з витаминами ше дава дзецом же би вжали свою терапию.

Даєдни лапишки маю фенталин хтори швидко дїйствує як анелґетик, та ше их хаснує у войски. Тоти лапишки нїяк нє мож направиц як аналґетик за дзеци.

История

Идея о бомбони на палїчки хтору мож єсц було барз лєгко одкриц, та вона з часом обдумована и вельо раз меняна. Перша цукрарня цо направела лапишку яка барз здабе на тоту цо ми нєшка познаме настала у штреднїм вику, кед дворянє єдли преварени цукер з палїчками або без рукох.^[2]

Пренаходок лапишки ище вше мистерия, алє велї америцки компаниї на початку 20. вику пробовали вжац тото признанє за обдумованє. Превладує думанє же лапишки обдумал Џорџ Смит зоз Ню Гейвену, хтори почал правиц вельки тварди бомбони на палїчки 1908. року. Дал им мено „lolly pop”, по коньови за обегованє хтори бул защитни знак лапишки.

Поняце лапишка уведол анґлийски лексикоґраф Франсис Ґрос 1796. року. Слово ше тиж може одношиц на римску лакотку нацукрованого яблука на палїчки. У римским язику таке яблуко ше волало loli pfaba.

Состойки

Главни состойок лапишки цукер. Цукер може буц у двох формох: у форми ланца або персценя. За лапишки ше хаснує персценясту структуру цукру, прето же є стабилна. Пре свою стабилносц, таки цукер ше находзи у поживи, алє тиж и у лапишкох.

Цукер широко розпространєни состойок, та ше находзи у рижней поживи хтору єме кажди дзень. Причина хаснованя цукру тота же вон иншак реаґує з розличнима состойками. Кед цукер досц зограти, приходзи до розпадованя молекулох, цо му оможлївює правиц рижни смаки, фарби и пахи з помоцу других состойкох. Цукер у єдзеню може твориц два форми черствого аґреґатного стану: склєнясту и криштальову форму. При лапишкох ше хаснує склєнясту структуру, як и при манчмеловох и карамелох (штолверкох). Тоту структуру ше достава кед ше висококонцетровани цукер зогреє на високих температурох, алє тиж так зогриванє приведзе до скоро подполного елиминованя влаги. Конєчни продукт будзе мац 1% - 2% влаги. Нєкриштальова природа склєнястого цукру така же ше там находза ингибитори. Без тих ингибиторох як цо мед або масло, пре криштальованє, кед ше цукер охладзи, у нїм би було вельо вецей влаги.

Други главни состойок лапишки то вода. Гоч конєчни продукт ма менєй як 2% води, же би ше процес криштальованя цукру вообще окончел, потребна вода. Други состойки ше вибера у зависносци од того цо ше сце. Ингибитор хтори ше хаснує завиши од файти цукру хтори ше хаснує. Заш лєм, у поровнаню з количеством цукру хтори ше хаснує за правенє лапишкох, количество ингибитора вельо менше. Смаки, фарба, жувача-бомбони и друге ше додава конєчному продукту, алє вони нє состойни елементи главней структури лапишки.

Продукция

Гоч сами состойки лапишки барз прости, сам процес їх наставаня у ствари компликовани. Перши проблем же як достац склєнясту структуру. За тим як ше формує склєняста структура цукру єст досц хемиї и физики. Перши крочай после мишаня главних состойкох то зогриванє. Под час зогриваня состойки преходза до чечного аґреґатного стану.^[3] Гоч за даєдни тварди бомбони треба мишанїну зограц на 310 °C, температура завиши од того чого єст у мишанїни и специфичного волумену. Кед ше закончи процес зогриваня, приходзи до хладзеня мишанїни. Так розхладзена мишанїна постава презасицена, бо цале количество чечносци спод 2%. Тиж так после розхладзованя приходзи до наставаня презасицених чечносцох хтори наставаю пре хаснованє ингибитора у процесу криштальованя, хтори нєстабилни. Под час хладзеня ше зявюю найважнєйши физични и хемийни характеристики лапишки.

Слово лапишка ма ище три значеня у нашим язику:

2. предмет хтори здабе на лопатку, вареху и подобне.

Приклад:

Три децилитри чарней кафи и замешки залапеней на верх древеней лапишки велькосци єдней нєвелькей дланї.

3. скорка на палїчки за забиванє мухох (серб. мувалица, мухоловка)

4. коц. (серб. мистрија), од мадь. lapocka, lapiszka, laptyka 1. анат. „лопатка“; 2. „лопата або предмет подобни лопати“, a мадярске од славянского lopata.

Литература

• Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 667-668

Вонкашнї вязи

• Лизалица. Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 30. март 2020.

Референци

↑ lollipop is made - manufacture, making, history, used, steps, machine, History, Raw Materials”. www.madehow.com. Приступљено 2020-04-07
↑ ^2,0 ^2,1 „Edible Insects - National Zoo| FONZ”.web.archive.org. 2005-11-11. Архивирано из оригинала 11. 11. 2005. г. Приступљено 2020-04-07.
↑ The History of Lollipop Candy www.candyfavorites.com. Приступљено 2020-04-07.

[1] s made - manufacture, making, history, used, steps, machine, History, Raw Materials”. www.madehow.com. Приступљено 2020-04-07

[:0-2] 2,0 ^2,1 „Edible Insects - National Zoo| FONZ”.web.archive.org. 2005-11-11. Архивирано из оригинала 11. 11. 2005. г. Приступљено 2020-04-07.

[3] The History of Lollipop Candy www.candyfavorites.com. Приступљено 2020-04-07.

[1]

[2]

[3]