Лак

Украшена, олакована шкатула зоз китайскей Династиї Минґ (16. вик).

Лак ше часто хаснує за защиту древа же би зачувал його красни випатрунок.

Лак розпущенїна або дисперзия вязацей материї, а може мац у себе и велї рижни додатки. После сушеня остава на подлоги як ровномирни (компактни) превидни (транспарентни) филм. Хаснує ше углавним за древо, бо часто треба зачувац його красни випатрунок. У чежших условийох хаснованя приходзи до вираженя и защитна улога лакох (паркети, кухньов мебель, древени поверхносци на ладьох и подобне). За минерални подлоги лаки ше применює при защити фасадней цегли, черепу, бетону и каменя. За метални поверхносци ше хаснує або директно (напр. алуминий, нукашнї мури конзервох, дрот) або як закончуюце верхнє пасмо на пиґментованим составе же би ше достало полносц и блїщацосц (метализовани автолаки) або лєпшу защиту (винилни лак на винилно-алкидней лак-фарби). З додатком розпущуюцих пиґментох достава ше превидни офарбени лаки за мебель, музични инструменти и под.

Историят

Слово походзи од санскртского слова laksha, цо значи число 100.000, то єст дацо безконєчно вельо, а одноши ше на єдну файту рошлїнскей уши хтора у вельким чишлє жиє на рошлїнох роду Фикус у дзепоєдних тропских крайох. У гиндуским язику ше зоз словом lakh означує смоласту материю хтора настала з екскрету лїчинки тей уши. За защиту древених и металних поверхносцох ше у прешлосци з векшим або меншим успихом хасновало рижни файти природних смолох и балзамох, воски, екстракти рошлїнох, масци, битуменски материї з Мертвого моря и подобне. Офарбени предмети ше доставало з учухованьом жемових фарбох до вязацей материї або з помоцу офарбених материйох з рижних рошлїнох тропского и субтропского поднєбя. У штреднїм вику як защитни средства були уж познати даєдни файти олєйових фарбох, асфалтних лакох, янтарских лакох, розпущенїнох ґумарабику и под. Ладї ше импреґновало и зоз розпущенима смолами у нєсушацим олєю. Познєйше ше под уплївом восточних жемох за импреґнацию древа и ладьох почало хасновац и олєй вичножелєного древа. Од Арабох превжати терпентински олєй як розпущовач, а китайски уплїв стимуловал, медзи иншим, и дараз барз розширене хаснованє такволаного руй лаку, хтори ше правело на нєпознати способ зоз сокох рошлїни руй або сумак (лат. Toxicodendron vernicifluum). Методи и поступки ше звичайно тримало у тайносци и вони преходзели з оца на сина, так же велї способи защити остали затрацени. Аж у 15. вику ше у Голандиї першираз почало хасновац сушаци олєй як вязаце средство до хторого ше учухало пиґменти.

Перша продукция защитних закривацих средствох почала у 17. вику у Голандиї пре добре розвите правенє ладьох. У 18. вику ше у Французкей почало продуковац фирнайз и сушаци олєї. Медзитим, перша орґанизована продукция лакох и фарбох у Европи почала аж у 19. вику. Паралелно ше розвивала и продукция пиґментох. Перши нєорґански пиґмент пририхтани 1704. року. Було то паризке белавидло. Шлїдзели нови пиґменти, медзи хторима найважнєйши оловне билїдло (1759), цинобер (1785), хромово жовти и желєни фарби (1809), швайнфуртске желєнїдло (1814), ултрамарин (1828), литопон (1850), цинково билїдло (1850), а потим ше почало зоз синтезу орґанских пиґментох.

У чаше по Першу шветову войну як вязаци средства у лакох и фарбох превладовали природни сушаци и полусушаци олєї, а од смолох колофоний (з балзаму вичножелєних древох), копали (рецентни фосилни смоли), шелак (зоз смоластого екскрету лїчинки рошлїнскей уши), рижни файти битумену, як и велї вязаци материї меншей важносци. По Другей шветовей войни у продукциї лакох и фарбох ше прешло од искуствового (емпирийного) способу роботи на розвойно-виглєдовацки студиї повязани з хемийну индустрию и продукцию опреми. Уведзена нова технолоґия и нови пошореня и построєня за поступки мишаня, дисперзиї, филтрованя, пакованя и друге. Преширело ше применьованє лакох и фарбох, та ше барз пременєл и способ їх наношеня на подлогу и сушеня. З нєорґанску и орґанску синтезу пририхтовани пиґменти и полнїдла хтори постояни у одредзених условийох (одпорносц на шветлосц, висши температури, хемийни уплїви), потим нови адитиви и нови файти розпущовачох, а насампредз нови файти вязацих средствох, хтори главни ношителє квалитету лакох и фарбох.

На злєпшанє прикметох и звекшанє понукнуца лакох и фарбох окремни уплїв мала синтеза нових файтох вязацих средствох. Перши важнєйши крочай було оплеменьованє природних смолох, цо постало можлїве кед ше зявели перши фенолни смоли (1909).

Окремне интересованє спричинєли синтетски продукти за пририхтованє такволаних реактивних лакох и фарбох. То вецейкомпонентни закриваюци средства у хторих компоненти медзи собу хемийно реаґую аж на поверхносци на хтору су нанєшени. Пре поликондензацийни и полиадицийни реакциї под час сушеня настава тварди филм барз добрих защитних прикметох. После 1939. року велї полимери, насампредз поливинил ацетат и поливинил хлорид, почало ше применьовац у индустриї лакох и фарбох, даваюци им окремни прикмети хтори барз важни у будовательстве. Развили ше и велї високомолекуларни материї як вязаци средства за лаки и фарби, наприклад полиакрилатни естри, познєйше хлоровани поливинилхлориди, дисперзиї поливинилацетатох, стиренбутадиени итд. Напредованє посцигнуте и зоз синтезу силиконских смолох (1950), хтори ше применює за специялни потреби або як модификатори других файтох смолох, звекшуюци на тот способ їх одпорносц на рижни чкодлїви уплїви.

Преобраценє у розвою лакох и фарбох почало зоз синтезу водорозпущуюцих алкидних смолох (1957). Векшина лакох и фарбох ма и до 50% орґански розкладачи, та уводзенє нових синтетских смолох, хтори оможлївюю хасновац воду як розкладач з барз малим додатком орґанских розкладачох, представя вельке злєпшанє пре економски, еколоґийни и технїчни причини. После применьованя перших водорозкладацих алкидних смолох розвила ше синтеза и других смолох хтори ше розкладаю у води як цо меламински, фенолни, полиестерски, полиакрилатни, епоксидни, епоксидно-естерски и други смоли, чий розвой може значиц преобраценє у продукциї и применьованю лакох и фарбох. Треба наглашиц и розвой пращкастих смолох, найбаржей епоксидних, за продукцию фарбох у праху хтори ше наноши електростатски (1965), як и вязаци материї з високим количеством сухей материї (1973), цо зменшує хаснованє розпущовачох. Продукция лакох и фарбох узко повязана з розвойом орґанскей и нєорґанскей синтетскей хемиї, понеже велї синтетични продукти представяю основни сировини за лаки и фарби.

Фарби и лаки

Фарби и лаки заєднїцка назва за чечуци, пастозни або пращкасти змишанїни, хтори ше у ценким пасме наноши на поверхносц металох, минералних подлогох (бетон, малтер и под.), древа, пластики и других материялох, дзе з физичнима або хемийнима пременками (сушенє) настава ценки филм (закривач, премасценє). Основна им наменка защициц подлогу од чкодлївих уплївох околїска, а тиж так зоз своїм випатрунком и фарбу украшиц предмети або служиц за їх означованє. Окремни наменки маю ґрафични и малярски фарби, лаки за нохци, лаки за власи и подобне.

Добре приставанє и тирвацосц защити осиґурує подлога очисцена од ардзи, масносци и других нєчистотох, а метални подлоги ше часто и предобрабя (фосфатованє, хромованє, елоксованє). Фарби и лаки ше наноши зоз щетку, рольку, зоз пирсканьом (з помоцу компримованого воздуху, електростатично), зоз зачирйованьом (обичним або з електрофорезу) або вилїваньом. Зоз нанєшеного ценкого пасма ше перше випари розпущовач, цо за даєдни файти фарбох и лакох (напр. нитро лак) досц же би ше створел сухи филм (физичне сушенє). У других файтох настава хемийне сушенє, у хторим вязаца материя з хемийну реакцию преходзи до високомолекуларней просторно умреженей структури – твардого филму. Найчастейши реакциї: полимеризация (звичайно з оксиґеном з воздуху або у реакциї двох файтох вязацих средствох) и поликондензация. Вше частейше умрежованє полимерох ше барз пошвидшує з помоцу ултралилового або инфрачервеного зарйованя або з бомбардованьом електронского снопа.

Фарби и лаки ше розликую по файти и учасци вязацей материї, по превидносци, офарбеносци, блїщацосци (блїщаци, полублїщаци и без блїщаня – мат), по окремних ефектох (метализовани, флуоресцентни), по улоги и шоре наношеня у поступку защити (фундаментални, медзипасмово, закриваюци), по защитних прикметох, подлоги на хтору ше их наноши и так далєй.

Литература

• Lak sr.wikipedia.org