Кривая (рика)

Кривая
	Кривая, панорма при Фекетичу Файл:- УЛОЖИЦ мапу рики jpg (maju angl vikiped. и мадярска ) Мапа рики кривая
Общи информациї
Длужина	109 км
Базен	956 км²
Злїв	Чарноморски
Плївносц	нє плївна рика
Водоцек
Надморска висина жридла	131 м
Улїв до рики	Вельки бачки беґель при Србобрану и Туриї
Ґеоґрафски характеристики
Держави	Сербия
Обласц	Войводина
Населєня	Мала Босна, Стари Жедник, Баймок, Дюрдїн, Мали Беоґрад, Зобнатица, Бачка Тополя, Пачир, Стара Моравица, Кривая, Байша, Горња Роґатица, Панония Бачка Топола, Мали Идьош, Ловченац, Фекетич, Србобран
Координати	45.5451°N 19.8494°E

Кривая (мад. Bács-ér) то рика у сиверней Бачки, у Сербиї, права прицека Велького Бачкого каналу. Кривая длугока 109 км, то найдлугша рика котра у цалосци чече през Войводину. Поверхносц злїва 956 км и припада Чарноморскому злїву.

Походзенє назви

Рика Кривая достала назву по своїх ричних круцинох, цо окреме характеристичне за найнїзшу часц цека, дзе вона упадлїво круци лїво-право.

Цек рики

Рика Кривая настава зоз вилївованьом и злучованьом даскелїх потокох у обласци Суботицкей писковини на сиверу Бачки, при гранїци зоз Мадярску. Точне место зиходзеня сиверних кракох ше находзи югозаходно од Старого Жедника. Од тих спомнутих потокох найдлугши поток Павловец, котри чече зоз напряму места Дюрдїн, а жридло му при Баймоку. Кривая перше чече зоз напряму сивер-юг, коло валалу Мали Беоґрад и Зобнатици, туристичного места и места познатей ерґели, скорей як цо сцигнє по Бачку Тополю. На тим месце рика преградзена зоз гацу, дзе твори штучне Зобнатицке озеро длугоке 5,5 км, поверхносци 255 км², котре ше хаснує за наводньованє и туризем.

Побрежє и околїско озера зоз ерґелу на Зобнатици твори основу туристичного потенцияла Бачкей Тополї. Рика чече през Бачку Тополю а у тей часци ознова ше до нєй улїваю даскельо прицеки зоз напряму Горнєй Роґатици (Дубока дол), зоз напряму Бачкого Соколцу (Широка дол), зоз напряму Пачира (Циґланска дол) и зоз напряму Старей Моравици (Велики дол).

После Бачкей Тополї Кривая меня напрям ґу югозаходу, ґу валалу Байша, дзе ознова меня свой цек на юговосток. После валалу рика чече коло ровнїнских предїлох, коло Малого Идьоша, Ловченца и Фекетича. Пред улївом Кривая почина барз круциц на длужини од 33 км (Белянска бара), скорей як ше улєє при месце Туриї до Велького Бачкого каналу, котри часц беґеля Дунай-Тиса-Дунай. Рика ту барз круци, та прето достала назву Кривая (серб. вираз: вијугава, кривудава река).

Рика Кривая ше улїва до Велького Бачкого каналу медзи Србобраном и Турию, на надморскей висини од 76 метери. Кривая залапює поверхносц 956 км², припада Чарноморскому злїву и тота рика нє плївна за ладї.

История

У историї Кривая часто описована як барска обласц котра барз богата зоз воду. Наволована є „Глїбока бара”, „Поток бара” и „Кривайски рит” (мађ. Krivaja rét) медзи иншим, а на даєдних местох ше нательо розлївала же випатрала як озеро - у литератури постої назва „Округле озеро” (лат. Bajsa Lacus, мађ. Kerek-tó), „Криве озеро” (мађ. Kanyargós tó) итд.^[1]

Можлїве же водоинжинере задумовали и тримали же треба зоз тих озерох наводнявац польопривредни поверхносци. 1980-их рокох видумали систему акумулацийних озерох – при Скендереву, Зобнатици, Криваї и Панониї. На тих местох вибудовани бетонски гаци и вода затримана, же би ше виляла одприлики у истих тих рамикох котри постояли скорей поступного унапрямованя Криваї, значи пред 20. виком.

Еколоґия и защита

Рика Кривая вецей нє випатра як дараз. Окреме у остатнїх деценийох 20. вику Кривая приведзена до катастрофалного стану у каждим поглядзе. Шицки єй цеки и краки унапрямовани (наполнєти зоз канализацию), и у велькей мири заґацени.^[2]

Кривая окреме заґадзена у долнєй часци цека, долуводно од Бачкей Тополї, и роками то „еколоґийна чарна точка“. Вода ше хаснує за городску индустрию. Попри того, гац влєце затримує вецей води за наводньованє польопривреди як би требало, та ше рика претваря до отвореного беґелю. Даєдни населєня коло хторих рика чече нє маю розробену канализацийну мрежу (нє постоя або ше нє запровадзую урбанистични плани) та гражданє єдноставно випущую канализацию до (долїни) рики Криваї. Индустрия Бачкей Тополї, як найвекши заґадзовач, пре длугорочни проблеми и протести гражданох (на смрод) часточно лаґерує одпадну воду хтору випущує, алє и попри того рика такп. беживотна.

Нєшка у рики риби скоро анї нєт. Напр. дакеди найчастейши барски карас, нєшка строго защицена файта, цалком нєстал, док популация лєняка дочасово прежила у Зобнатицкей акумулациї. За исте озеро, котре зоз сиверу релативно чисте, карас ше вецей анї нє спомина, ^[3]^[4] а ище єст менєй документациї (напр. фотоґрафиї) о успихох риболову.

Гоч постоя плани же би ше цек Криваї - на подручю Войводини, (дзе єст барз мало природни водоцеки), як резерват залком защици (5), пре деструктивне отримованє, рика нєшка вецей нєма природни стан, и вєдно зоз побрежйом випатра як штучни беґель.

Медзитим, предклада ше защита висших часцох побрежя, дзе потераз було менєй людски интервенциї.^[5]

Випатрунок рики ше знїщує. Побрежє нє ма заштицену зону. Понеже ше пре заґадзованє процес еутрофизациї у нєшкайшим чаше барз пошвидшує, поток ше полнї зоз мульом, котри ше звекшує и онєможлївює одцек його води. Же би ше то виправело, водопривредни орґанизациї задлужени за отримованє (дакеди фирма ,,ДТД Сиверна Бачка`` а нєшка ,, ЯКП Води Войводини``) и же би зоз баґерами системски кажди два або три роки виберали муль и вицаговали го на побрежє.

Медзитим, таки поступок лєм секундарне ришенє. На таки способ ше директно знїщує єй живи швет, бо ше на побрежє вєдно зоз тим мульом вицагую и защицени файти рибох (котрих у Криваї уж скоро анї нєт, а тиж так ридки и чувствительни водово рошлїни итд.).

Ґалерия

Кривая при Пачиру
Рика Кривая при Малим Идьошу
Рика Кривая
Запущеносц и заґадзеноц рики Криваї на єдней часци при Фекетичу
Кривая, нєдалєко од Фекетичу

Литература

Мала енциклопедија Просвета (3 изд.). Београд: Просвета. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2.
Марковић, Јован Ђ. (1990). Енциклопедијски географски лексикон Југославије. Сарајево: Свјетлост. ISBN 978-86-01-02651-3.

Вонкашнї вязи

У Криваји више нема живог света („Политика”, 8. јун 2018)

Референци

↑ Hovány Lajos : Vizeink nyomában: különös tekintettel Északkelet-Bácskára. Grafoprodukt, Szabadka –. 2002. ISBN 978-86-83135-10-3. (језик: мађарски)
↑ Нпр. Milena B. Dalmacija, Božo D. Dalmacija, Dejan M. Krčmar, Miljana Đ. Prica, Ljiljana M. Rajić, Srđan D. Rončević, Olivera Gavrilović (2012): Solidifikacija/stabilizacija sedimenta vodotoka Krivaja zagađenog metalima; Hem. ind. 66 (4) 469–478
↑ Зобнатичко језеро Архивирано на веб-сајту Wayback Machine (21. децембар 2016) са званичне странице ергеле Зобнатица
↑ Branko Miljanović, Ivana Mijić, Nemanja Pankov, Šandor Šipoš, Nenad Kiselički (2008): Antropogeni uticaj na sastav ihtiofaune u hidroakumulaciji “Moravica”; IV Međunarodna konferencija ”Ribarstvo” - zbornik predavanja
↑ Види Парк Природе »Бачкотополске долине« – студија заштите, Покрајински Завод за заштиту природе Нови Сад, 2015

[1] Hovány Lajos : Vizeink nyomában: különös tekintettel Északkelet-Bácskára. Grafoprodukt, Szabadka –. 2002. ISBN 978-86-83135-10-3. (језик: мађарски)

[2] Нпр. Milena B. Dalmacija, Božo D. Dalmacija, Dejan M. Krčmar, Miljana Đ. Prica, Ljiljana M. Rajić, Srđan D. Rončević, Olivera Gavrilović (2012): Solidifikacija/stabilizacija sedimenta vodotoka Krivaja zagađenog metalima; Hem. ind. 66 (4) 469–478

[3] Зобнатичко језеро Архивирано на веб-сајту Wayback Machine (21. децембар 2016) са званичне странице ергеле Зобнатица

[4] Branko Miljanović, Ivana Mijić, Nemanja Pankov, Šandor Šipoš, Nenad Kiselički (2008): Antropogeni uticaj na sastav ihtiofaune u hidroakumulaciji “Moravica”; IV Međunarodna konferencija ”Ribarstvo” - zbornik predavanja

[5] Види Парк Природе »Бачкотополске долине« – студија заштите, Покрајински Завод за заштиту природе Нови Сад, 2015

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]