Кирилка

Кирилка (або кирилица), писмо хторе ше хаснує у даскелїх славянских язикох як цо: билоруски, болгарски, македонски, русийски, русински, сербски и українски, а тиж и у векшим чишлє других язикох у обласцох Евроазиї. Ознака сучасней кирилки спрам ISO 15924 то Cyrl 220, а єй старославянскей вариянти Cyrs 221.

Сучасни кирилски писма базовани на старославянскей кирилки^[1]^[2], хтора настала на южнославянских просторох, у чаше кед велї, насампредз восточни южнославянски обласци, були под власцу Першого болгарского царства.^[3]

Кирилку и глаголїцу формуловали Кирил и Методий, хтори принєсли християнство Южним Салвяном, або їх ученїки.^[4] ^[5]^[6]То основа алфабету хтори ше хаснує у рижних язикох, бувших або терашнїх, у часцох юговосточней Европи и сиверней Евроазиї, а окреме при тих зоз славянским походзеньом, як и при нєславянских язикох хтори под уплївом русийского язика. Року 2011, коло 252 милиони людзе у Евроазиї хасновали кирилку як урядови алфабет у своїх националних язикох, при чим Русия облапя коло половку того числа.

З приманьом Болгарскей до Европскей униї 1. януара 2007. року, кирилка постала треце урядове писмо Европскей униї, после латинки и греческого писма.^[7]

Кирилка виведзена з греческого унциялу, преширена з буквами зоз старшого глаголїцкого алфабету, уключуюци даєдни лиґатури. Тоти додатни букви вжати за старославянски гласи хтори нє присутни у греческим. Писмо наволане на чесц двох византийских братох^[8], Кирила и Методия, хтори скорей креировали глаголїцке писмо. Модерни науковци веря же кирилку розвили и формализовали вчасни ученїки Кирила и Методия.

У вчасним 18. вику кирилске писмо яке хасноване у Русиї досц реформоване по розказу Петра Велького потим як ше врацел з дипломатскей мисиї у заходней Европи. Нова форма буквох постала блїзша латинскому писму, даскельо архаїчни букви вихабени, а даскельо букви особнє дизайновал Петар Вельки (як цо „Я”, хторе було инспироване з латинску букву „R”). Заходноевропска типоґрафска култура тиж прилапена.^[9]

Мено

Понеже писмо обдумали ученїки и шлїдбенїки Кирила и Методия, хаснованє Кирилового мена за означованє того писма представя вираз даваня почесци, а нє означованє авторства. Мено кирилка часто збунює людзох хтори нє упознати з историю писма, понеже нє идентификує жем походзеня (за розлику од греческого писма). Дзепоєдни го волаю русийске писмо, понеже русийски найпопуларнєйши и найуплївнєйши алфабет базовани на тим писму. Славянски кирилски писма познати и як азбука, цо виведзене зоз старих менох перших двох буквох векшини кирилских писмох (як цо и термин алфабет настал з перших двох греческих буквох алфа и бета).

Русийске кирилске писмо

Главна часц писма настала з вчасней кирилки, хтора була дериват глаголїци и греческого уставного писма унцияли. За найвироятнєйших авторох кирилки ше трима Климента Охридского або Константина Преславского, алє тото питанє по нєшка конєчно нє ришене. Найвекше число буквох превжате з греческого писма, док даєдни знаки представяю менєй або вецей упросцени форми глагольских буквох.

А а	Б б	В в	Г г	Д д	Е е	Ё ё
Ж ж	З з	И и	Й й	К к	Л л	М м
Н н	О о	П п	Р р	С с	Т т	У у
Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Ш ш	Щ щ	Ъ ъ
Ы ы	Ь ь	Э э	Ю ю	Я я

Українске кирилске писмо
А а	Б б	В в	Г г	Ґ ґ	Д д	Е е	Є є	Ж ж	З з	И и
І і	Ї ї	Й й	К к	Л л	М м	Н н	О о	П п	Р р	С с
Т т	У у	Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Ш ш	Щ щ	Ь ь	Ю ю	Я я

Билоруске кирилске писмо
А а	Б б	В в	Г г	Д д	Е е	Ё ё	Ж ж	З з	І і	Й й
К к	Л л	М м	Н н	О о	П п	Р р	С с	Т т	У у	Ў ў
Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Ш ш	Ы ы	Ь ь	Э э	Ю ю	Я я

Болгарске кирилске писмо
А а	Б б	В в	Г г	Д д	Е е	Ж ж	З з	И и	Й й
К к	Л л	М м	Н н	О о	П п	Р р	С с	Т т	У у
Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Ш ш	Щ щ	Ъ ъ	Ь ь	Ю ю	Я я

Сербске кирилске писмо
А а	Б б	В в	Г г	Д д	Ђ ђ	Е е	Ж ж	З з	И и
Ј ј	К к	Л л	Љ љ	М м	Н н	Њ њ	О о	П п	Р р
С с	Т т	Ћ ћ	У у	Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Џ џ	Ш ш

Македонске кирилске писмо
А а	Б б	В в	Г г	Д д	Г’г’	Е е	Ж ж	З з	Дз дз
И и	I i	К к	Л’ л’	М м	Н н	Н’ н’	О о	П п	Р р
С с	Т т	К’ к’	У у	Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Дж дж	Ш ш

Чарногорске кирилске писмо
А а	Б б	В в	Г г	Д д	Ђ ђ	Е е	Ж ж	З з	З́ з́
И и	Ј ј	К к	Л л	М м	Н н	Њ њ	О о	П п	Р р
С с	С́ с́	Т т	У у	Ф ф	Х х	Ц ц	Ч ч	Џ џ	Ш ш

Русинске кирилске писмо

Штири стандардизовани вариянти русинскей кирилки
Лемковска	Прешовска	Панонска	Закарпатска	МФА транскрибция
А а	А а	А а	А а	/a/
Б б	Б б	Б б	Б б	/b/
В в	В в	В в	В в	/w/
Г г	Г г	Г г	Г г	/ɦ/
Ґ ґ	Ґ ґ	Ґ ґ	Ґ ґ	/ɡ/
Д д	Д д	Д д	Д д	/d/
Е е	Е е	Е е	Е е	/ɛ/
Є є	Є є	Є є	Є є	/je/, / ʲe/
-	Ё ё	-	-	/jo/, / ʲo/
Ж ж	Ж ж	Ж ж	Ж ж	/ʒ/
З з	З з	З з	З з	/z/
І і	І і	-	І і	/i/
-	Ї ї	Ї ї	Ї ї	/ji/
И и	И и	И и	И и	/ɪ/, /ɨ/
Ы ы	Ы ы	-	Ы ы	/ɪ/, /ɨ/
Й й	Й й	Й й	Й й	/j/
К к	К к	К к	К к	/k/
Л л	Л л	Л л	Л л	/l/
М м	М м	М м	М м	/m/
Н н	Н н	Н н	Н н	/n/
О о	О о	О о	О о	/o/
-	-	-	Ō ō	/œ/
П п	П п	П п	П п	/p/
Р р	Р р	Р р	Р р	/r/
С с	С с	С с	С с	/s/
Т т	Т т	Т т	Т т	/t/
У у	У у	У у	У у	/u/
-	-	-	Ӯ ӯ	/y/
Ф ф	Ф ф	Ф ф	Ф ф	/f/
Х х	Х х	Х х	Х х	/x/
Ц ц	Ц ц	Ц ц	Ц ц	/t͡s/
Ч ч	Ч ч	Ч ч	Ч ч	/t͡ʃ/
Ш ш	Ш ш	Ш ш	Ш ш	/ʃ/
Щ щ	Щ щ	Щ щ	Щ щ	/ʃt͡ʃ/
Ю ю	Ю ю	Ю ю	Ю ю	/ju/, /ʲu/
Я я	Я я	Я я	Я я	/ja/, /ʲa/
Ь ь	Ь ь	Ь ь	Ь ь	-
Ъ ъ	Ъ ъ	-	-	-

Вонкашнї вязи

Daniels, Peter T.; Bright, William, ур. (1995). The world's writing systems ([Nachdr.] изд.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-507993-7.
Беларускі клясычны правапіс. Архів оригіналу за 25 вересня 2009. Процитовано 15 січня 2010.
Barić, Eugenija (2007). Rusinski jezik u procjepu prošlosti i sadašnjosti. Zagreb: Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje.
Magocsi, Paul R. (1993). „Scholarly seminar on the codification of the Rusyn language (Bardejovské Kúpele, November 6-7, 1992)”. Revue des Études Slaves. 65 (3): 597—599.
Magocsi, Paul R.i (1996). „The Rusyn language question revisited” (PDF). International Journal of the Sociology of Language. 120: 63—84.
Маґочій, Павел Роберт, ур. (2004). Русиньскый язык. Opole: Uniwersytet Opolski: Instytut Filologii Polskiej.
Плїшкова, Анна, ур. (2008). Русиньскый язык меджі двома конґресами (PDF). Пряшів: Світовый конґрес Русинів.
Plishkova, Anna (2009). Language and National Identity: Rusyns South of Carpathians. Boulder: East European Monographs.
Плїшкова, Анна; Копорова, Кветослава; Ябур, Василь (2019). Русиньскый язык: Комплексный опис языковой сістемы в контекстї кодіфікації. Пряшів: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity.
Ябур, Василь; Плїшкова, Анна (2005). Русиньскый язык у зеркалї новых правил про основны і середнї школы з навчанём русиньского языка (PDF). Пряшев: Русин і Народны новинкы.

Референци

↑ А. Н. Стеценко. Хрестоматия по Старославянскому Языку, 1984.
↑ Cubberley 1996.
↑ Cubberley 1996, стр. 100
↑ The Columbia Encyclopaedia, Sixth Edition. 2001–05, O.Ed. Saints Cyril and Methodius "Cyril and Methodius, Saints) 869 and 884, respectively, “Greek missionaries, brothers, called Apostles to the Slavs and fathers of Slavonic literature."
↑ Encyclopædia Britannica, Major alphabets of the world, Cyrillic and Glagolitic alphabets, 2008, O.Ed. "The two early Slavic alphabets, the Cyrillic and the Glagolitic, were invented by St. Cyril, or Constantine (c. 827–869), and St. Methodii (c. 825–884). These men from Thessaloniki who became apostles to the southern Slavs, whom they converted to Christianity."
↑ Kazhdan 1991, стр. 507 — „Константин (Ћирило) и његов брат Методије су били синови друнгара Леа и Марије, која је можда била Словен.”
↑ Орбан, Леонард (24.05.2007.) "Cyrillic, the third official alphabet of the EU, was created by a truly multilingual European"
↑ Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001–05, s.v. "Cyril and Methodius, Saints"; Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica Incorporated, Warren E. Preece – (1972). pp. 846, s.v., "Cyril and Methodius, Saints" and "Eastern Orthodoxy, Missions ancient and modern"; Encyclopedia of World Cultures, David H. Levinson, (1991). pp. 239, s.v., "Social Science"; Eric M. Meyers, . ; Lunt, Slavic Review, June (1964). pp. 216; Roman Jakobson, Crucial problems of Cyrillo-Methodian Studies; Leonid Ivan Strakhovsky, A Handbook of Slavic Studies. pp. 98; V. Bogdanovich, . Belgrade.
↑ "Civil Type and Kis Cyrillic" typejournal.ru

[1] А. Н. Стеценко. Хрестоматия по Старославянскому Языку, 1984.

[2] Cubberley 1996.

[3] Cubberley 1996, стр. 100

[4] The Columbia Encyclopaedia, Sixth Edition. 2001–05, O.Ed. Saints Cyril and Methodius "Cyril and Methodius, Saints) 869 and 884, respectively, “Greek missionaries, brothers, called Apostles to the Slavs and fathers of Slavonic literature."

[5] Encyclopædia Britannica, Major alphabets of the world, Cyrillic and Glagolitic alphabets, 2008, O.Ed. "The two early Slavic alphabets, the Cyrillic and the Glagolitic, were invented by St. Cyril, or Constantine (c. 827–869), and St. Methodii (c. 825–884). These men from Thessaloniki who became apostles to the southern Slavs, whom they converted to Christianity."

[6] Kazhdan 1991, стр. 507 — „Константин (Ћирило) и његов брат Методије су били синови друнгара Леа и Марије, која је можда била Словен.”

[7] Орбан, Леонард (24.05.2007.) "Cyrillic, the third official alphabet of the EU, was created by a truly multilingual European"

[8] Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001–05, s.v. "Cyril and Methodius, Saints"; Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica Incorporated, Warren E. Preece – (1972). pp. 846, s.v., "Cyril and Methodius, Saints" and "Eastern Orthodoxy, Missions ancient and modern"; Encyclopedia of World Cultures, David H. Levinson, (1991). pp. 239, s.v., "Social Science"; Eric M. Meyers, . ; Lunt, Slavic Review, June (1964). pp. 216; Roman Jakobson, Crucial problems of Cyrillo-Methodian Studies; Leonid Ivan Strakhovsky, A Handbook of Slavic Studies. pp. 98; V. Bogdanovich, . Belgrade.

[9] "Civil Type and Kis Cyrillic" typejournal.ru

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]