Керестурски теметови

Руснаци ше зоз Горнїци почали насельовац на теди ткв. пустару Вельки Керестур 1751. року.

За єден час, одприлики 10 до 12 роки, настал вельки валал, єден зоз найвекших населєних местох у тей часци Бачкей. У валалє понаправяни хижи, перша церква, школа и други явни будинки. Алє, скорей як цо ше сам валал почало будовац, мушело ше отвориц теметов. Дзе ше єдни родзели, други по вичним законє умерали.

Перши теметов бул при самей церкви, як то спомина Г. Костельник у Хронїки Руского Керестура, по старим руским обичаю. О тим теметове єст лєм шлїди у архивох и старих кнїжкох. Так у Хронїки Руского Керестура записане же кед калочски архиепископ Йосиф Батянь 1767. року окончовал канонску визитацию керестурскей парохиї, бул барз нєзадовольни кед видзел керестурки теметов хтори „бул оградзени з прощами, алє таки бул зароснути, же лєдво у нїм було видно и чловека, а од крижох, цо стали при гробох, анї єден ше нє видзел.” Прето архиепископ строго опомнул валалску власц же би ушорела теметов, та загрожел и з кару, кед ше то нє зроби.

Шлїдуюци податок о теметове зазначени кед ше копало фудаменти за нову школу Замок, 1913. року. На месце копаня ше шором находзели гроби. А познєйше, 70-их рокох 20. вику, кед ше копало септични долїни у дворе Замку, ту знова пренаходзени остатки старого теметова.

Найстарши зачувани надгробни памятнїки у Керестуре то тоти цо ше находза у порти керестурскей церкви. Тоти памятнїки 1978. року дал пренєсц з велького теметова, дзе уж були повиврацани и поставиц до порти, тедишнї керестурски парох о. Михайло Макай.

Терашнї теметов пошвецени 1816. року, та ше предпоставя же ше праве теди престало ховац умартих на теметове при Замку. За тот час, од снованя Керестура 1751. року по 1816. рок, кед пошвецени нови, терашнї теметов, на теметове при церкви могли буц поховани, а то мож вираховац зоз зачуваних матичних кнїжкох, коло 3500 покойни.

Други теметов, а спомина ше го у шематизме Крижевского владичества хтори видати 1962. року, бул на южней часци валала, при беґелю, алє вон уж нє активни. На тим теметове ше престало ховац коло 1910. року. Можебуц и познєйше, прето же єст твердзеня старших жительох же ше ту ховало и 30-их рокох 20. вику, односно же остатнє хованє було 1936. року. Мож заключиц же ше на тим теметове вше менєй ховало прето же ше находзел коло беґелю, на барз подводним терену. То бул стари ткв. Мали бачки канал хтори бул над поверносцу жеми, односно вон нє копани у жеми алє направени гаци. На теметове ше престало ховац старших прето же ше у викопаних гробох наиходзело на воду, а дзецински гроби ше єден час ище и копало прето же були плїтши и у нїх ридше було води.

Нєт податки кеди ше почало ховац на теметове при беґелю. Там нєшка справена хижа и жем ше обрабя, а шлїди же там дакеди бул теметов вецей нєт.

Треци теметов, односно нєшкайши, пошвецени 1816. року, а найстарши гроб цо ма надгробни памятнїк то гроб дакедишнього керестуркого пароха Петра Копчая, хтори умар 1818. року. Року 1924. пре очкодованосц старого памятнїка поставени нови хтори стої на штред теметова. Так надгробни памятнїк о. Петра Копчая, хтори бул парох у Керестуре од 1783. по 1818. рок , найстарши гроб на теметове за хтори ше зна хто у нїм поховани.

Терашнї керестурски теметов преширени 1916. року. Приношели людзе своїх покойних поєдинєчно, алє и масовно, векше число у єдним дню. Так було кед ше у валалє преширели даяки обераци хороти.

Перша и найвекша колера у Керестуре пановала од 16. юлия по 24. авґуст 1836. року. Умарли коло 570 особи (коло 1/6 жительства). Зоз Крижевского владичества сцигол розказ же би ше ховало так як ше сцигує, а дзвонєло ше двараз на дзень, на 10 и на 16 годзин. Нє дзвонєло ше каждому умартому окреме, же би ше зоз частим дзвонєньом нє знємирйовало и так позлєканих людзох. Найвецей людзе умарли 2, авґуста, аж 61 особа.

Друга колера у Керестуре тирвала длужей як перша, од 9. юния по 15. септембер 1849. року. Однєсла 277 животи. Найвецей у єдним дню умарли 9 особи.

Треца колера тирвала од 2. юлия по 29. септембер 1873. року и однєсла 281 живот. Найвецей у єдним дню умарли 13 особи.

Тоти податки нам гуторя же найвецей хованя у єдним дню було праве под час тих трох колерох.

У Ювилейним шематизме Крижевского владичества ше тиж спомина же у Керестуре єст практично штири теметови у рамикох єдного. На вельким теметове найвекша часц то грекокатолїцки теметов, а вец ту ище и жидовски, православни и назаренски теметов, гоч су физично нє видвоєни з велького теметова.

Теметов велїм заєднїцом и народом пиха, бо там спочиваю тоти хторих вони почитую и жадаю их навики паметац.

Литература

Др Янко Рамач, Дзвони, християнски часопис, юлий – авґуст, число 7, 8, 2000, бок 16-17.