Прейдз на змист

Калап

Ушор вязи
Материял зоз Википедиї
Одри Хепберн у филму Фриштик у Тифаниязоз 1961.
Сламяни калап з початку 20. вика, Етнографски музей у Беоґрадзе

Калап (од мадь. kalap, всл. kalap, серб. шешир) предмет за облєканє хтори ше кладзе на главу.[1] Прави ше з рижних материялох, у рижних дезенох и фарбох. Калап ма „главку" або лоповик у форми куполи зоз узшима або ширшима зогнутима кридлами хтори представяю крису. Вирабя ше з рошлїнских влакнох, слами, бобровей або заячей шерсци, гадвабу, волни, скори, платна, баршоню, а у новшим чаше и зоз синтетики. Може мац дзирки за вентилацию, же би ше власи и скора глави нє упарели. Хаснує ше ище з часу праисториї, найвецей як защита од горучави и дижджу при роботи на отвореним просторе, алє ма и естетску або гиґиєнску улогу. У прешлосци файта калапа значела припадносц одредзеней дружтвеней класи. Тиж так, у поєдиних войскох калап означовал припадносц одредзеному чину и єдинки.

У прешлосци калапи, як часц облєчива, були указатель дружтвеного статуса.[2] У войску, калапи можу означовац националносц, конар служби, чин або полк.[3] Полиция звичайно ноши препознатлїви калапи як цо шапки або калапи з крису, як тоти цо ноши Кральовска канадска конїцка полиция. Даєдни калапи маю защитну функцию. Наприклад, защитна кациґа чува главу будовательним роботнїком од покалїченьох з предметами хтори падаю, кациґа британскей полициї чува главу милиционерох, калап од слунка засланя твар и плєца од слунка, каубойски калап чува од слунка и дижджу. Даєдни калапи ше ноши за церемониялни потреби, як цо академски плочасти калап, хтори ше ноши под час церемониї дипломованя на универзитету. Даєдни калапи ноша припаднїки одредзеней професиї, як цо кухарски шапки або митри хтори ноша християнски владикове. Прихильнїки одредзених релиґийох вше ноша калапи, як цо турбан хтори ноша Сики, або церковни калап хтори християнки ноша як закривач за главу под час молитви и богослуженя.[4]

Историят

[ушориц | ушор жридло]
Венера од Вилендорфа зоз пред 27.000 до 30.000 роками може представяц жену хтора ноши ткани калап.

Гоч нєт вельо урядови записи о калапох пред 3.000 роками пред нову еру, вони найскорей були призвичаєни пред тим. Фиґура Венери з Вилендорфу стара 27.000 до 30.000 роки може приказовац жену хтора ноши ткани калап.[5] Єден з найстарших познатих потердзених калапох ношел чловек з бронзового периоду (назва Оци) чийо цело (уключуюци и його калап) пренайдзене змарзнуте у горох медзи Австрию и Италию, дзе бул од коло 3250. року пред нову еру. Пренайдзени є як ноши шапку з медведжей скори з ременьчком за браду, направену з даскельо скоркох злучених вєдно, цо у сущносци здогадовало на русийску бундичкову шапку без преклопу.[6][7][8]

Як и Оци, Толундски чловек зачувани по нєшка з калапом на себе, а найскорей умар коло 400. року пред нову еру у данским мочару, хтори го мумификовал. Ношел кончисту шапку з овчей скори и волни, закапчану под браду зоз скоряним ременьчком.[9]

Святи Климент, защитнїк филцових калапарох, нїби одкрил филц кед наполнєл сандали з лєновима влакнами же би защицел свойо талпи, коло 800. року.[10]

У штреднїм вику калапи були маркер дружтвеного статуса и служели за видвойованє одредзених ґрупох. Штварти собор на Латерану 1215. вимагал же би ше шицки Євреє идентификовали так же маю ношиц юденгат („єврейски калап“), означуюци их як мети антисемитизма.[11] Калапи звичайно були жовти и кончисти або штироуглово.[12]

У штреднїм вику, калапи за жени ше рушали од єдноставних шалох по зложени хенини[13] и означовали дружтвени статус. Структуровани калапи за жени, подобни тим при хлопских дворянох, почало ше ношиц при концу 16. вику.[14] Вираз „миланер“ походзи з италиянского варошу Милана, дзе ше у 18. вику правело найквалитетнєйши калапи. Виробок калапох бул традиционално женске занїманє, при чим тоти роботнїци нє лєм правели калапи, алє и виберали рецочки, украси и додатки за комплетованє шматох.[15]

Традиция ношеня калапох на коньских обегованьох почала у Кральовским Аскоту у Британиї, хтори отримує строги кодекс облєканя. Шицки госци у Кральовским оградзеним просторе муша ношиц калапи.[16] Тота традиция прилапена на других конїцких обегованьох, як цо дерби у Кентакию у ЗАД.[17]

Екстраваґантни калапи були популарни 1980-их рокох, а на початку 21. вику ше врацели розкошни калапи, з нову габу змагательних младих миланерох хтори дизайновали креациї цо уключую шапки з турбаном, калапи з филцу з ефектом trompe-l'œil и високи закривачи за главу направени з чловечих власох. Даєдни нови колекциї калапох описани як „ношаца скулптура”. Велї поп гвизди, медзи нїма и Лейди Ґаґа, наручели калапи як рекламни трики.[18]

Збирки Колекция Филипи то колекция релиґиозних закривачох за главу хтору позберал нємецки поднїматель Дитер Филипи, а хтора ше находзи у Киркелу.[19] У колекциї єст вецей як 500 калапи,[20] и нєшка є найвекша шветова колекция священїцких, церковних и вирских закривачох за главу.[21]

Предавальня калапох зоз 1900. року у Музею на отвореним Рошайдер Хоф.

Файти калапох

[ушориц | ушор жридло]

Єст рижни файти калапох:

• Ловарски калап
• Каубойски калап
• Горяцки калап
• Сламяни калап
• Наполеонов калап
• Сомбреро
• Цилиндер (калап)
• Панама калап

Калап ше вола и предмет подобни калапу: калап слунечнїку (серб. глава); калап то и верх руского пеца (главка), а калапи (множина) то и рошлїна чийо лїсца подобни калапом (серб. локвањ, лат. Nymphaea alba L.).

Интересантносци

[ушориц | ушор жридло]

Зняти два филми зоз 1972. и 2012. року под назву Калап професора Вуїча, по познатому професорови чий защитни знак бул калап од хторого ше нє роздвойовал. Тиж єст награда Калап Миливоя Живановича, хтору ше додзелює на смотри найлєпших аматерских театрох Сербиї у Пожаревцу. Позната и жартовлїва театрална представа хтору написали Ежен Лабиш и Марк-Мишел под назву Флорентински калап у хторей млоди глєда сламяни калап хтори му його конь поєдол док ше рихтало свадзбу, а хтора бевена и по руски.

Фразеолоґия

[ушориц | ушор жридло]

• Анї калап нє ма = барз є бидни
• Мац (нє мац) под калапом = буц (нє буц) мудри
• Ношиц калап = буц хлоп, розказовац у обисцу
• Нє знїма (нє знял) калап яґда под нїм тащка ма = нє здравка

Ґалерия

[ушориц | ушор жридло]
  • Ажурни калап зоз 17. вику, Метрополитански музей уметносци
    Ажурни калап зоз 17. вику, Метрополитански музей уметносци
  • Жена у калапе зоз ружами, 1889. рок
    Жена у калапе зоз ружами, 1889. рок
  • Калапи котри указую на друштвени статус, Чиле 1821. рок
    Калапи котри указую на друштвени статус, Чиле 1821. рок
  • Двоме французки декаденти ше поздравляю зоз калапами, 1796. рок
    Двоме французки декаденти ше поздравляю зоз калапами, 1796. рок
  • Цилиндер, шилята шапка, борсалино, полуцилиндрични калап, Шведска, початок 20. вику
    Цилиндер, шилята шапка, борсалино, полуцилиндрични калап, Шведска, початок 20. вику
  • Красавица Австралиї ноши калап од Кристиан Диор, 60 - тих рокох
    Красавица Австралиї ноши калап од Кристиан Диор, 60 - тих рокох
  • Наполеон
    Наполеон
  • Bowler / Derby
    Bowler / Derby
  • Бунтал
    Бунтал
  • Сомбреро
    Сомбреро
  • Сомбреро, у Шпаниї
    Сомбреро, у Шпаниї
  • Конусни калап
    Конусни калап
  • Каубойски калап
    Каубойски калап
  • Федора калап, Борсалино
    Федора калап, Борсалино
  • Панамски калап
    Панамски калап
  • Панамски калапи
    Панамски калапи

Референци

[ушориц | ушор жридло]
  1. ↑ Pauline Thomas (2007-09-08). „The Wearing of Hats Fashion History”. Fashion-era.com. Архивирано из оригинала 24. 05. 2018. г. Приступљено 2011-07-02.
  2. ↑ „The social meanings of hats”. University of Chicago Press. Приступљено 2011-07-02.
  3. ↑ „Insignia:The Way You Tell Who's Who in the Military”. United States Department of Defense. Архивирано из оригинала 2012-04-14. г. Приступљено 2011-07-02.
  4. ↑ 1.     „What are Church Hats?” (на језику: енглески). Southern Living. Архивирано из оригинала 14. 5. 2021. г. Приступљено 10. 5. 2022. „Church hats have been a key part of churchgoers’ Sunday best for years, and are still an important aspect of dress in some churches today. The practice of covering one’s head for church originally came from the Bible—1 Corinthians 11:15, to be precise. The simple head covering has been adapted and expanded to become a stylish part of Southern women’s churchgoing attire. At the turn of the century, many Southern ladies wore simple hats to church out of respect, reverence for the service, and continuity with passed-down traditions. The church hat tradition continues today, with hats—sometimes called crowns—in bright colors, bold patterns, and eye-catching styles at Sunday services across the South.”
  5. ↑ SCI/TECH | World's oldest hat revealed”. news.bbc.co.uk. Приступљено 2018-09-25.
  6. ↑ Davis, Nicola (30. 8. 2016). „It becometh the iceman: clothing study reveals stylish secrets of leather-loving ancient”. The Guardian. Архивирано из оригинала 30. 8. 2016. г. Приступљено 30. 8. 2016.
  7. ↑ Romey, Kristin (18. 8. 2016). „Here's What the Iceman Was Wearing When He Died 5,300 Years Ago”. National Geographic. Архивирано из оригинала 19. 8. 2016. г. Приступљено 18. 8. 2016.
  8. ↑ O’Sullivan, Niall J.; Teasdale, Matthew D.; Mattiangeli, Valeria; Maixner, Frank; Pinhasi, Ron; Bradley, Daniel G.; Zink, Albert (18. 8. 2016). . „A whole mitochondria analysis of the Tyrolean Iceman's leather provides insights into the animal sources of Copper Age clothing”. Scientific Reports (на језику: енглески). 6: 31279. Bibcode:2016NatSR...631279O. ISSN 2045-2322. PMC 4989873 . PMID 27537861. doi:10.1038/srep31279.
  9. ↑ „The Tollund Man – Appearance”. The Tollund Man – A face from prehistoric Denmark. 2004. Архивирано из оригинала 2011-07-19. г. Приступљено 2016-09-30.
  10. ↑ „History of Hats”. Hatsandcaps.co.uk. Приступљено 2011-07-02.
  11. ↑ Waldman, Katy (2013-10-17). „The history of the witch's hat”. Slate.com. Приступљено 2014-03-26.
  12. ↑ Johnston, Ruth A. (2011). All Things Medieval: An Encyclopedia of the Medieval World. ABC-CLIO. Приступљено 2014-03-26.
  13. ↑ 1.    Vibbert, Marie, Headdresses of the 14th and 15th Centuries, No. 133, SCA monograph series (August 2006)
  14. ↑ „Hat history”. Hatsuk.com. Архивирано из оригинала 2000-09-14. г. Приступљено 2012-01-07.
  15. ↑ „History of Women's Hats”. Vintagefashionguild.org. Приступљено 2012-01-07.
  16. ↑ Lauren Turner (2012-06-21). „New dress code a hit at Ascots' Ladies Day”. Independent.co.uk. Архивирано из оригинала 2022-05-09. г. Приступљено 2013-08-29.
  17. ↑ „Hats in History: The Kentucky Derby”. Hats-plus.com. 2012-04-28. Архивирано из оригинала 19. 08. 2013. г. Приступљено 2013-08-29.
  18. ↑ „Millinery Madness: Hat Makers With Attitude”. The New York Times. Архивирано из оригинала 2017-06-30. г. Приступљено 2017-02-27.
  19. ↑ „Neue Zürcher Zeitung FOLIO”. Nzzfolio.ch. 2011-02-08. Приступљено 2012-01-07.
  20. ↑ Smoltczyk, Alexander (4. 12. 2009). „Der Spiegel”. Spiegel.de. Приступљено 2012-01-07.
  21. ↑ „Philippi Collection”. Philippi-collection.blogspot.com. 2011-11-23. Приступљено 2012-01-07.
Превьате зоз "https://rsk.wikipedia.org/w/index.php?title=Калап&oldid=19920"