Застава

Застава – тото слово ма у нашим язику два значеня:

1. застава на свадзби:

Приклад:

Зaстaви булo скoрeй, дo вoйни, дo 1919. рoку, гвaря. Дaкeдишню зaстaву прaвeли млaди жeни (вечар кед ю правели волали свашков вечар); тo бул єдeн дручoк и нa тим дручку були хустки пaнски нaвязaни и цeлoвa, и жeлєнa, и бeлaва ... и булo мaшлї, пaнтлїки нa нєй нaвязaни, и тo нoшeл єдeн зaстaвнїк, млaди члoвeк лєбo лeґинь, и вoн ишoл нaпрeдoк;

Тот цо на свадзби ноши заставу вола ше заставнїк:

Приклад:

Пред Першу шветову войну на свадзби бул и „заставнїк”. ... Заставнїк зоз заставу вше ишол на предку. Часто го волали и „звишнїк”, бо його длужносц була звисковац;

На чолє свадзебней колони ишол заставнїк котри цали час махал зоз заставу (верело ше же ше зоз маханьом застави и звискованьом од’женє зли сили). (Слц. zástavník тот цо ноши заставу, серб. заставник тот цо ноши свадзебну заставу).

2. державна застава (слц. zástava 1. свадзебна застава, svadobná zástava; 2. застава (державна); 3. дацо заложене, залог; карп.русин. застава свадзебна застава; всл. zastava (дацо заложене, залог), серб. застава 1. державна застава; 2. свадзебна застава. (По В. Гнатюкови, то у нашим язику сербизем. Медзитим, слово познате и у карпатских бешедох: слц. zástava, карп.русин. застава, та у нас то нє муши буц сербска пожичка. Од -ставиц, праслав. staviti).

Застава то фалат платна, векши або менши, звичайно правоугловей форми и у вецей фарбох, хтори ше находзи заквачени на ярболу (катарки) або на иншаким одвитуюцим тримачу. Заставу мож ношиц притвердзену за палїцу або копию, може стац на столє на окремним постаменту або вишиц з ношача под углом од 45 ступнї. Застава служи за идентификацию або сиґнализацию. Звичайно ма єден з кратших бокох заквачени за ярбол, так же пирха горизонтално. Векшина заставох ше у новшим чаше прави з полиестеру, алє ше у прешлосци хасновало рижни платна, медзи иншим гадваб, тафт, памук, лєн и волну.

История заставох

Гоч походзенє застави ище нє пренайдзене, найстарша застава под меном дерафш або шахдад пренайдзена у Шахдаду, Иран, и датирує зоз коло 2400. року пред нову еру, а направена є з бронзи. На нєй шедзи хлоп и жена хтора клєчи, обрацени єдно ґу другому, а медзи нїма гвизда. Тоту иконоґрафию мож найсц и у других уметнїцких творох з бронзового периоду.

Векшина поморских заставох ма форму правоугелнїка, як и застави на копну. Пред тим як ше зявели застави хтори нєшка хаснуєме, хасновало ше палїци з рижнима резбаренима символами на верху. Перши шведоченя о таких символох хтори служели як застави приходза нам зоз старого Єгипту, дзе означовали розлични часци кральовства. История застави почина од часу Римянох, хтори застави (vexillum) хасновали за идентификацию леґийох. Познєйши розвой углавним вяани за герби, та так штредньовиковни застави углавним були прикази гербох одредзеного владара або феудалца. Застави притвердзени з бочну страну за вертикалну палїцу першираз ше зявели у Китаю, а на Заход их пренєсли Арабянє. Застави з дополнєтима мотивами ше почало ширше хасновац аж у крижарских войнох. Християнє застави означовали з крижом, а муслиманє хасновали застави з надписами. У Америки Мексиканци уведли на хаснованє застави зоз пиря птицох, а Астеки хасновали застави хтори борци могли ношиц на хрибце.

Нєшка ше застави навелько хаснує, гоч як урядово (державни, реґионални, општински, воєни), нєурядово (спортски клуби, навияче, политични странки) або як средство сиґнализациї на морю (поморски застави). Кажда держава нєшка ма державну заставу. По 2011. рок, Либия була єдина держава на швеце хтора мала заставу лєм у єдней фарби. Наука хтора преучує застави вола ше вексилолоґия.

Союзнїк, чи нєприятель?

У биткох застави представяли средство за розпознаванє союзнїка або нєприятеля. У 16. вику и познєйше, поєдини полки и чети почали хасновац власни окремни застави. Таки застави з часом доставали векшу улогу у воєних шветочносцох, док ше на бойним полю хасновало застави ушити з витримуюцого материялу.

Фарби и символи

На заставох єст символи хтори представяю идеї за чийо би виражованє требало вельо слова. Символи ше бере з рижних жридлох. Єден з найпознатиших прикладох то лєв зоз штредньовиковней гералдики хтори заступа идеї кральовства и шмелосци.

Фарби маю символичне значенє. Била и белава символизую мир. Желєна то фарба рошлїнох, символ младосци и надїї. Вирски прешвеченя ше медзи першима почало викладац на заставох. Криж найстраши гералдични мотив. У муслиманских жемох полумешац вирски символ од 14. вику. Исламски предписаня нє дошлєбодзую приказовац Божу або людску подобу, док други держави нє маю таки огранїченя, та єст велї китайски застави хтори приказую богох, або християнски застави з подобу святителя. До сучасних символох спадаю канадске яворово лїсце и шерп и млаток дакедишнього Совєтского Союзу.

Застави спорту и славеня

Застави ше хаснує у велїх спортох, уключуюци и тоти на води, авто-обегованьох, екипних спортох, ґолфу, скияню, ґимнастики и кросу. Маю улогу сиґналу, маркеру, екипного означеня, навияцкого реквизиту. З нїма ше означує отверанє и заверанє спортских подїйох. Олимпийни бависка, наприклад, маю свою заставу хтора ма пейц персценї (круги) рижних фарбох хтори представяю пейц континенти.

Литература

Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 485.

Вонкашнї вязи

Застава. Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 24. април 2006.