Запалька
Запалька (серб. упаљач, слц. zápalka = ширка, поль. zapalka = ширка. Назва запалька ше ту одноши на нове поняце ( з 20. вику), алє можлїве же нашо стари и кремень и оцилку волали запалька, так як цо Словаци и Поляци ширку (з 19. вику) наволали запалька. Запалька то механїчне допоможне средство хторе служи за палєнє циґаретли, циґару, пипки, ґазу або дачого иншого цо запалююце. За розлику од ширки, запальку мож хасновац вецей раз, бо ше нє троши запалька алє лєм запалююци флуїд хтори служи як гориво. То може буц чечни ґаз за запальки, бензин за запальки и под. За инициялне палєнє флуїду ше хаснує або кремень або електричну искрочку.
Предходнїки запальки
[ушориц | ушор жридло]У прешлим вику як средство за палєнє огня у наших крайох ше хасновало:
- кремень (файта каменя хтори з вдереньом вируцує искри)
- оцилку (файта ресельова зогнута до форми полумешаца)
- труд (файта печарки хтора рошнє на лупи древа и хтору ше пред хаснованьом за палєнє огня окреме оброби) З кресаньом кременя до оцилки тота печарка би ше запалєла.
Ширка
Паралелно з розвойом запальки зявели ше и ширки (оп. Ширка).
Перши запальки
[ушориц | ушор жридло]Перши запальки мали:
- шкатулку
- мнатерию подобну вати хтору ше налївало з бензином
- кремень
- назубковане колєско хторе з чуханьом кременя руцало искру
Потрошни матерял бул:
- кремень хтори ше меняло
- ґнот хтори горел, хтори ше тиж меняло
- специялни бензин хтори ше долївало
Запальки Зипо (Zippo)
У Другей шветовей войни фирма Zipo за потреби америцкей армиї направела запальку на бензин чия характеристика була же ше, кед ше ю запалї и руци 40 метери далєко, нє загаши. Наменка була очиглядна: палєнє нєприятельских складзискох.
Модерни запальки
[ушориц | ушор жридло]Модерни запальки вименєни у шлїдуюцим смислу:
- Место кременя ше хаснує пиезоелектрични елемент хтори, кед ше го сцишнє, руца искру
- Як гориво хаснує специялни ґаз за запальки. Єст запальки хтори мож дополньовац з ґазом и хторим мож меняц кремень, алє найпопуларнєйши запальки тоти цо ше их одруца кед потроша ґаз.
Литература
[ушориц | ушор жридло]• Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 469.