Дириґованє

Дириґованє то средство директней комуникациї зоз музичарами виводзачами. Узко повязане за дириґованє то особа-дириґент. Дириґент (лат. dirigio-управяц, франц. diriger-управяц, унапрямовац) то музични предводнїк, руководитель ансамбла як цо то хор, оркестер, камерни оркестер, опера, и други форми у музики.^[1] Примарна одвичательносц дириґента и дириґованя то упознаванє зоз композицию хтора ше будзе пририхтовац и явно виводзиц; утвердзованє темпа, приказованє ясних рухох за початки и законченя композициї, ритмични розмири, тиж и слуханє и оформйованє звука ансамбла итд.

Правила дириґованя

Нє постоя абсолутни правила як правилно дириґовац. Постої широки розпон розличних стилох. Вшелїяк дириґованє подрозумює обрацанє поваги на жанр композицийох и присподобйованє рухох композициї а поготов ансамблу хторому ше дириґує. Нє исти рухи за мали або камерни ансамбли и або векши як єден симфонийки оркестер або хор зоз 60. членами. Нє исти способ дириґованя композициї у - швидким темпу або у барз помали и широким ларґо темпу итд.

За дириґованє нєобходне порозуменє основних елементох музичного виражованя, як цо то темпо, динамика, артикулация и схопносц ефектного преноса значних музичних елементиох ансамблу. Способносц преношеня информацийох о ниянсох музичних фразох и виражайносцох прейґ рухох-ґестох тиж барз значне и хасновите. Рухи дирґованя можу буц виразнєйши, живши док ше дириґент пририхтує за виводзенє композициї хтора у нотним запису-партитури, а рухи на самим промотивним виводзеню як и познєйше на наступох можу буц спонтани и мирнєйши.

Дириґованє и нєвербална комуникация

Дириґованє засноване на нєвербалней комуникациї медзи орхеструом лєбо хором и дириґентом, прето процес дириґованя мож спатрац и толковац и психолоґийно. Дириґент и оркестер т.є. хор комуникую зоз нєвербалнима знаками (приблїжно пантомими), хтори муша буц розтолковани.

Фациялна комуникация одвива ше прейґ фациялнией мимики и знакох хтори „догварени” зоз правилами дириґовня, же би могли буц препознатлїви виводзачом. Розпатраю ше рухи коло очох и устох, кед широм отворени очи можу указовац хору лєбо оркестри же предходзи значна активносц у граню або шпиваню. Рухи зоз устами дириґента можу предочиц вигварянє вокалох а, е, и, о, у, лєбо сообщую оркестри же потребно наглашиц даєдну часц композициї.^[2] Твар „вигваря:”

forte – (гласно) зоз ширеньом очох и микрорухами,

piano – зоз ґестами за цихосц (,,пст”) указуюци палєц вертикално спрам носа),

legato – киванє зоз главу, одлучно – рух зоз главу хтори кратки одлучни, потаргуюци/змахуюци.

Чи можеме точно читац емоциї зоз твари? Даєдни психолоґийни виглєдованя указали же нє можеме точно читац емоциї зоз дачиєй твари (Костич 2006). При дириґентох то нє случай. Муши ше патриц на твар и швидко „читац” же би оркестер виведол дириґентову задумку и попровадзел партитуру хтора муши буц абсолутно точна, а тому и служи дириґент. Вежба ше и „оправя-вивежбує” шицко док ше цала партитура точно нє одграє. На пробох, дириґенти претаргую и виправяю свой оркестер и за час и, часто „пошпивую” тото цо треба же би оркестер одграл. Зоз своїм оркестром, дириґенти кoмуникую виключно прейґ фациялних знакох и ґестикулацийох; виключно прето же оркестер и дириґент творя єдну исту уметносц и културу.

Дириґнт при дириґованю треба же би нєприємни фациялни рухи виражованя зведол на минимум (облїзованє, викривянє ґамбох, преврацанє з очми, дурканє зоз пету же би дал темпо). По правилу цело дириґента муши будз просте и стабилне. Нєпотребне прейґмирне нагинанє на даєден бок треба керовац. Диханє нє треба же би ше чуло, алє зоз виразним диханьом дириґент може указац хору удихованє на одредзеним месце. Оддуркованє файти такта зоз ногу нє допущене а анї зогинанє колєнох. Плєца, глава, локци и руки треба най буду опущени и у природним положеню без звишка рухох. Технїка дириґованя подрозумює на початку пририхтуюци рух хтори ше руша по чоло (може ше вивесц зоз злученьом пальца и указуюцого пальца), читаньом т.є. одредзованьом такта и темпа. Права рука управя зоз праву часцу хора док лїва рука зоз лїву часцу.

Дириґент при дириґованю динамичних ниянсох муши хасновац мимику, за моцни и одлучнєйши замах, оддальованьом руки од цела лєбо одвитуюцих акцентох зоз хторима дава на знанє, даєдним гласом або хору, же потребно дац вецей гласносци, односбно шпивац моцнєйше. Зоз цалим своїм положеньом, нєвербалним комуникованьом, хторе муши буц умерене и одмерене, потим зоз системом знакох, хору дава на знанє на яки способ и цо треба одшпивац у хторских часцох провадзиц и партитуру.

Дириґенти ше намагаю отримовац контакт зоз очми зоз ансамблом кельо ґод су у можлївосци порушуюци го на музичну активносц и сконцентрованосц на шпиванє або гранє. На тот способ звекшує цалосни диялоґ помедзи дириґента и виводзачох инструменталистох и шпивачох. Вираз лїца тиж може буц значни за демонстрованє характера музики, як и одшмельованє виводзача и виводзачох кед их єст вецей.

Анеґдоти и характеристики визначних и познатих дириґентох

Sir Simon Rattle у интервюу о технїки дириґованя Фон Караяна наводзи же вон ма барз добру контролу и самоконтролу (www.youtube.com. Simon Rattle on Herbert von Karajan, обвисцене 16.7.2014). Його главна прикмета фациялна ґестикулация, хтора зведзена на минимум дириґуюци оркестри. Kед упознал Караяна у Берлину, здобул упечаток же є шармантни и нєсуєтни чловек, хтори ше ґу студентом справовал зоз почитованьом и жаданьом за їх напредованє. Стил дириґованя менял з часом док поставал успишни дириґент, a дїла хтори дириґовал нїґда нє охабял нєдокончени и намагал ше же би кажде нове виводзенє було цо совершенше. Звук оркестра мушел буц чисти и з оркестру „вирабял„тембр (фарбу) звука, до дробнїцох вимагал и обрацал повагу оркести же нїґда нє шму грац нєприємни звуки. Пририхтовал ше вельо и по пар тижнї и бул одлични познаватель каждей новей технолоґиї.

На проби Штраусовей Алпскей симфониї, концертмайстрови Йоганови Штраусови у штред драматичних виолинских пасажох , хтори илуструю диждж и нєпогоду, випаднул смик зоз руки и у вельким луку прелєтол прейґ бини. „Лєм хвильку панове”, претаргнул Штраус. ”Наш концертмайстор страцел амрел!” (Grun, 2007).

А. Дворжак бул занєшеняк. Раз дириґуюци, так ше занєсол же нїхто за ньго нє постоял. Його дириґованє почало буц вше нєяснєйше та так його концертмайстор бул примушени реаґовац и уштухнул го зоз смиком. Дворжак бул подзековни свойому „спасительови”и предлужел дириґовац.

Литература

„Esej o muzici“ / „Dirigent: teorija dirigentskog umeća“ – Hektor Berlioz (dostupno na COBISS Plus).
„Umetnost dirigovanja“ – Bogdan Babić (Muzej pozorišne umetnosti Srbije). Monografija o radu jednog od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih dirigenata i pedagoga.
„Kreativnost dirigentske prakse“ – Teodor Romanić (dostupno na COBISS Plus).

Вонкашнї вязи:

Радио емисија РТБ бешеда о дириґованю (пред конєц) емисиї
Dirigovanje, šta radi DIRIGENT? | Uloga i značaj u orkestru
Ton po ton, "Dirigovanje, pokret iz kojeg izvire muzika" ypoutube.com 6.2.2019.
Дириговање au.unibl.org
ХОРСКО ДИРИГОВАЊЕ - од прве пробе до концерта

Референци

↑ Kennedy, Michael; Bourne Kennedy, Joyce (2007). "Conducting". Oxford Concise Dictionary of Music (Fifth ed.). Oxford University Press, Oxford. ISBN 9780199203833.
↑ Skripta o dirigovanju

[1] Kennedy, Michael; Bourne Kennedy, Joyce (2007). "Conducting". Oxford Concise Dictionary of Music (Fifth ed.). Oxford University Press, Oxford. ISBN 9780199203833.

[2] Skripta o dirigovanju

[1]

[2]