Дзвон

Дзвони^[1] ше найчастейше прави зоз металу, рижней су велькосци и при вдереню правя одредзени звук.^[2] Хасную ше за рижни наменки: як музични инструмент, як стредство обвисценя, а зоз вирского аспекту ше дзвони хасную як поволанка на молитву, богослуженє и друге.

Опис

Векшина дзвонох ма фурму дзиравого погара, хтори кед ше вдери вибрує и продукує барз моцни тон, а його боки ше справую як резонатор. Вдеренє по дзвону може буц окончене зоз нукашнїм млатком („шерцом”) або вонкашнїм, або при менших дзвончкох — зоз малу палїчку хтора заварта у целу дзвончка.

Церковни дзвон ше звичайно вилїва з окремней леґури – дзвоновини. До дзвоновини ше учишлюю найблагороднєйши материяли, як цо то бакар и стрибло. Даєдни менши дзвони, украсни або дзвончки за статок ше прави зоз пресованого металу, скла або керамики.

Кед у питаню велькосц дзвона, єст дзвони хтори чежки лєм даскельо кили, алє и до даскелїх тонох чежини. Тиж так ше муши посцигнуц и одредзени тон звука. Тото окреме важне кед ше роби о вецей дзвонох у истей дзвонїци. У таким случаю дзвони муша твориц даяки одредзени музични акорд.

История

Найвчаснєйши археолоґийни докази о дзвонох походза зоз 3. милениюму пред н. е. зоз култури народу Янґшао, неолитского часу Китаю.^[3] На даскелїх местох пренайдзени дзвони направени зоз керамики,^[4] а познєйше ше дзвони прави зоз металу. У заходней Азиї ше перши дзвони почали правиц коло 1000-го року пред н. е.

Зоз часу династиї Шанґ (коло 1600—1050. рок пред н.е.) пренайдзени и рижни дзвони хтори були состойна часц опреми за конї и кочи (каруци) и ланцушки – дзвончки за пси. По 13. вик пред н.е. дзвони чежши як 150 кили ше хасновали у воєних акцийох у Китаю. После 1000. року н.е. за правенє дзвонох бронзу заменює желєзо, так же найстарши желєзни дзвон хтори пренайдзени датує зоз 1079. року н.е. зоз провинциї Хубей, у централней часци Китаю.

Дзвони зоз 7. вику пред н.е. при Асирцох були високи коло 10 центи. Римски дзвони зоз 1. и 2. вику н.е. були високи коло 20 центи. У Библиї записане же мали златни дзвончки украшовали поруб облєчива священїкох у Єрусалиме. Стари Греки хасновали мали дзвончки у лаґрох. Римянє зоз дзвонами наявйовали час за купанє, хасновали их и у доме як украс, а привязовали их и коло шиї статку же би го пренашли кед ше страци. У 10. вику н.е. европски дзвон нє бул векши як 60 центи.

Дзвонїца

Турня ма символичне значенє: дзвига до ше висоти и надиходзи шицки верхи святого храму, указує на нєпреривну потребу вирних дзвигнуц ше ґу нєбу, ґу Христови...

Турня ше вола и дзвонїца прето же у нєй змесцени дзвони. Дзвонїца часц святого храму, алє є нє вше змесцена на истим месце. Храми у панонско-штреднєевропским стилу маю єдну, два або три турнї—дзвонїци над уходну часцу храму. Алє то нє єдине место змесценя дзвонїци, анї таки стил храму нє єдини. Храми византийского и романского стилу, хтори маю єдну централну доминантну куполу над централну часцу храму, обично маю ище два, штири або ище и вецей менши куполи над угловима просторами храму, а вец даєдна з нїх, або и шицки, служа за змесценє дзвонїцох. А нє ридки случаї же ше дзвонїцу поставяко коло храму, або у його нєпоштредней блїзкосци.

Дзвони у святим храме

Дзвони у християнскей богослужебней пракси забераю значне место. Прето їх вилїванє и приготовянє за богослужебне служенє представя найповажнєйшу дїялносц.

Виляти дзвони, скорей як ше их змесци до турнї (до дзвонїци) и скорей як почню дзвонїц, приготовює ше зоз пошвецаньом.

Дзвоном ше дава и мена — мена святих, та ше их вец так и вола. Гвари ше: „Дзвонєли з Петром.”

Дзвони у церкви маю значни циль: зволовац на богослуженє або давац на знанє о богослуженю, доприношиц церковним торжеством и богослуженю, давац на знанє нєприсутним у церви о часцох богослуженя хторе ше одправя у церкви и так зєдиньовац и зазберовац коло богослуженя присутних и нєприсутних, поволац на молитву и акцию у даяких елементарних нєпогодох, провадзиц вирних хтори ше упокоєли у Господу.

Перши циль церковних дзвонох зволовац на богослуженє и давац на знанє о богослуженю. Єст одредзени правила хтори нє обще церковни, так же би важели за цалу Церкву. Заш лєм, одредзени церковни провинциї маю заєднїцки правила дзвонєня. Єдно з общих правилох тото же способ дзвонєня завиши од велькосци богослуженя за хторе ше дзвонї. Так ше иншак дзвонї за Службу Божу, иншак за саночне, иншак за вечурню або утриню роботни дзень. Иншак на обични дзень, а иншак внєдзелю и на швето. Даскельо найвекши швета маю окремне дзвонєнє.

На обични днї и за Службу Божу дзвонї ше двараз. Першираз пол годзини пред, а другираз на початку богослуженя. Кед у питаню Служба Божа, вец ше ище раз дзвонї на пол служби, односно на слова Исусово: „Примце, єдзце...и пийце з нєй шицки”, як и на зволанє Духа Святого на жертвени дари. Перше дзвонєнє за Службу Божу, як и на пол Служби, роботни днї ше дзвинї зоз першим дзвоном после найвекшого, а друге дзвонєнє з тим истим и зоз шицкима меншима од нього. Розуми ше, кед єст вецей дзвони. За други богослуженя роботни дзень перше дзвонєнє ше дзвонї зоз трецима дзвонами, а друге зоз трецима и шицкима другима меншима од нього. Кед по Служби панахида, вец ше на тропари „З упокоєнима душами праведних...” дзвонї зоз другим и шицкима меншима од нього.

Нєдзелями и на швета з бдїнїйом пред шицкима богослуженями ше дзвонї трираз: годзину пред, пол годзини пред и на початку богослуженя. Першираз ше дзвонї зоз найвекшим, другираз з другим по велькосци, а трецираз зоз шицкима. На пол Служби ше дзвонї зоз найвекшима. На утринї ше ище дзвонї зоз шицкима на „Полиєлей” и после Осмей писнї канону.

На найвекши шейсц швета: Благовищениє, Крачун, Богоявлєнє, Вельку ноц, Русадля и Кирбай перше дзвонєнє пред шицкима богослуженями окончує ше зоз шицкима дзвонами.

Дзвони попри зволаня на богослуженє маю доприношиц и торжеству богослуженя и святочносци кед шветочни днї. Тот момент окреме визначени кед дзвонєнє дзвонох провадзи литиї (процєсиї) у Пасхалней ноци, при читаню Євангелийох Страсцох Христових, при читаню Євангелийох Другей Вельконоцней Служби Божей.

Дзвони маю задаток зєдинїц вирних, собраних на богослуженю у церкви и тих цо пре оправдан причини одсутни. Дзвон у случаю дружтвених або елементарних нєпогодох поволує на ратованє там дзе потребне, як и на солидарносц.

Зоз дзвоном ше означує и преход чловека зоз того до гевтого швета. Теди ше дзвон оглашує так же ше зоз вельким дзвоном задзвонї двараз, кед у питаню жена, а трираз кед ше роби о хлопови, а потим ше предзваня зоз шицкима. Кед умарти ма менєй як 18 роки, вец ше предзваня з другим, а кед до осмого року, вец зоз трецим дзвоном. Розуми ше, кед єст вецей дзвони.

Музични инструмент

Дзвони як музични инструмент по фарби тону здогадую на церковни дзвони, а у оркестре ше звичайно хаснує за додатни, окремни ефекти, односно ридше ше хаснує як самостойни инструмент. Як инструмент дзвон зложени зоз вецей металних цивох розличней длужини, заквачени на окремни рамик. Висина тону завиши од самей длужини цивки: кед цивка кратша – тон висши и обратно. Тон ше достава зоз вдереньом по цивкох зоз млаточком за тоту наменку.

Литература

Дзвони, християнски часопис, (септембер) 2002. рок, „Дзвонїца и дзвони”, Протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
Monika Pavelčikova, MATZSOVSKÉ IKONY, 2010, strana 32.

Вонкашнї вязи

Анимација енглеског звона у пуном кругу

Keresturski dzvon Petro dzvonji poladnje, kanal Makovčanj, youtube.com, 5. julij 2021.

Pejc keresturski dzvoni dzvonja, kanal Makovčanj, youtube.com, 24. julij 2021.
Керестурски штири дзвони, Танєчни ансамбл Дома култури Руски Керестур (1989. рок), ют′юб канал маковчань
Поладньови дзвон Руски Керестур, ют′юб канал Sasa Paljenkas

Референци

↑ Словнїк руского народного язика I, А—Н, Нови Сад, виданє2017, бок 334
↑ Zvono
↑ von Falkenhausen, L. (1994) Suspended Music: Chime-Bells in the Culture of Bronze Age China University of California Press. ISBN 978-0-520-91107-9. strana 132
↑ Huang, Houming (2002). „Prehistoric Music Culture of China”. Cultural Relics of Central China (3): 18—27. ISSN 1003-1731. strana 20—27

[1] Словнїк руского народного язика I, А—Н, Нови Сад, виданє2017, бок 334

[2] Zvono

[3] von Falkenhausen, L. (1994) Suspended Music: Chime-Bells in the Culture of Bronze Age China University of California Press. ISBN 978-0-520-91107-9. strana 132

[4] Huang, Houming (2002). „Prehistoric Music Culture of China”. Cultural Relics of Central China (3): 18—27. ISSN 1003-1731. strana 20—27

[1]

[2]

[3]

[4]