Гудак

Гудак (мн.) гудаци (фр. instrumentiste, анґл. Player, всл. hudak, hudaci, од праслав. guditi, серб. свирач), то стари народни вираз хтори хаснуєме кед ше описує особу хтора грає на даєдним музичним инструменту (найчстейше на народним инструменту). Предпоставя ше же то бул солиста або ґрупа- гудаци хтори грали на рижних пищалкох (пищалка — аерофони (дуйни) инструмент), на ґайдох, на гушльох, тамбурох итд.

Вкупна история чловечества була вше провадзена зоз музику, граньом и шпиваньом. Гудаци вше були облюбени у народзе. Грало ше и богатим-аристократом на дворох, а тиж и у народзе.

Дзепоєдни сербски презвиска у Банату, як цо Свирац и Свирчев, настали так же дахто зоз фамелиї грал и так му по тей характеристики додзелєли презвиско.

Гудак и гудаци при Руснацох

Гудак, (єд.) гудаци -цох (х. мн.) ґрупа музикантох-музичарох.

У живоце Руснацох музика була повязана зоз їх способом живота и традицию. Окрем шпиваня и танцу, дзепоєдни талантовани особи пестовали и гранє на инструментох яки були доступни у тедишнїм чаше на просторох дзе жили, а таки звикнуца зоз приселєньом и далєй затримали. Грало ше на рижних вешельох, на прадкох у ґаздиньох, свадзбох и розвагох итд. За Руснака хтори ше научел и грал на даєдним з музичних инструментох гварело ше же є гудак, (гудаци у множини) а кед даскельо особи грали як ґрупа - (ансамбл) за нїх ше часто гварело же „банда.

Таки музичаре/музиканти нє мали урядове образованє. Були то поєдинци-талантовани особи зоз руского народа хтори самоуко научели грац або им дахато указал як ше грає; тот хто уж знал грац у окруженю (зоз рода, дахто у сушедстве, учителє) на одредзеним инстурменту. Гранє як и шпиванє було длуги период найчастейше „по слуху“ и власней интуициї своїх музичних схопносцох. Знанє зоз тей обласци музики було усно преношене. Образованосц у музики започала, самим тим и виводзачох штредком прешлого 20. вика. Часто гудак або кед були орґанизовани до ґрупи як гудаци бул им додатни заробок за фамелию кед грали на свадзбох, вешельох и на подобних збуваньох.

При Руснацох и руских презвискох хтори могли достац особи чийо предки грали на даєдним инстументу тоту можлївосц могли мац презвиска: Гудак, Бруґош, Ґайдош (од сербского слова ґайдаш)... слц. spustiť gajdy. Ґайдош (хл. род) „гудак хтори грає на ґайдох”.

На основи презвиска Ґайдош и на основи слц. и всл. gajdoš „гудак хтори грає на ґайдох” предпоставя ше же и Руснаци тото слово хасновали. Нєшка место ґайдош вше частейше хаснуєме сербизем ґайдаш.

Вираз гудак нєшка одвитує музичним термином: музичар, инструменталиста, виводзач.

Фразеолоґия

♦ гудачок -чка (хл.род) то демунитив од слова гудак: Браца К. були якиш гудачки скорей як ше збогацели...

♦ гудачка – то слово за жену чий муж грал на даєдним инструменту. То була тота гудакова жена – гудачка, (мн. гудачки).

У народних писньох стретаме тото слово:

• Дзе тоти гудачки цо пешо ходзели,

Кед вони з Вербасу до дому ходзели,

та Янка страцели?

Гудачки на билу а Яник на Кулу

Єщи их причекал дома пред капуру!

• Дюра ... винял пейдзешатку и, кладуци ю преднякови за смик, на цале гарло скричал: Гаром! На тварох гудаком затанцовал ошмих ... и знова заграли горечардаш (такволани швидки чардаш).

♦ гудаци - цох, х. мн. (єд. гудак) „ґрупа музикантох”. Всл. hudak, hudaci. Од праслав. guditi.

• Кед чловек робел у дакого, а гевтот го нє може лєм виплациц, поведза му: (достанєш пенєжи, наднїцу, длуство и под.) док будзе бог гудацох плациц значело же „нїґда нє достанєш.”

♦ гудацка: ~ смола „калафоний”: Гудацка смола (дянта або калафона, як ю ище волали) то таке як крамска соль, у груди, лєм є жовкава, у фабрики ше ю кладло под ременї (ма функцию талку, одмасцує) ; Купце ... гудацкей смоли, потлучце на мелко... Зоз калафониюмом (суха смола) ше прецаговало по смику (масцело) на гушлї (виолини), пре красши звук и же би ше шерсц на смику нє таргала.

• горечардаш х. „швидки чардаш хтори гудаци/музиканти на танцу трираз єдно за другим граю”. Звичайнєйша назва гаром: Дюра ... винял пейдзешатку и, кладуци ю преднякови за смик, на цале гарлоскричал: Гаром! На тварох гудаком затанцовал ошмих ... и знова гудаци заграли горечардаш.

Литература

• Словнїк народного язика I A-H том, бок 288

• Дю. Биндас - О. Костельник Народни писнї южнославянских русинох РНПД, Руски Керестур

Вонкашня вяза

• Михајло Живановић, познати свирач на калринету и саксофону.