Прейдз на змист

Гречка

Материял зоз Википедиї
Гречка
Наукова класификация
ЦарствоPlantae
КладусTracheophytes
КладусAngiospermae
КладусEudicotidae
РядCaryophyllales
ФамилияPolygonaceae
РодFagopyrum
ФайтаF. Esculentum
Биномне мено
Fagopyrum esculentum
Moench
Синомими[1]
Список
  • Polygonum fagopyrum L. 1753
  • Fagopyrum cereale Raf.
  • Fagopyrum dryandrii Fenzl
  • Fagopyrum emarginatum (Roth) Meisn. 1840
  • Fagopyrum emarginatum Moench 1802
  • Fagopyrum fagopyrum (L.) H.Karst, invalid tautonym
  • Fagopyrum polygonum Macloskie
  • Fagopyrum sagittatum Gilib.
  • Fagopyrum sarracenicum Dumort.
  • Fagopyrum vulgare Hill ex Druce 1913
  • Fagopyrum vulgare T.Nees 1853
  • Polygonum emarginatum Roth

Гречка (лат. Fagopyrum esculentum; серб. хељда; укр. гречка; карп.укр. гречка; слц. диял. hrečka; поль. диял. hreczka; од етнонима Грек гречка пришла до Славянох прейґ Грекох) єднорочна лїсцаста рошлїна з фамилиї пших травох (Polygonaceae).[2] Хова ше ю як житарку, а у костираню людзох и статку ше хаснує плод (синкарпни, медзи собу зроснути орещок).[3] Гречка богата з витаминами Б1 и Б2, як и з протеїнами.[4]

Наменка

[ушориц | ушор жридло]

На Корейским полуострове гречка од давна барз почитована рошлїна. Окрем зарнох, хаснує ше єй млади лїсца як желєняву, алє и як лїковите средство у народней медицини. Гречку ше дараз хасновало и як статкову покарму (желєна рошлїна) и за дробинґ, алє и за гноєнє польох (зоз заорйованьом).[5] У дальшим индустрийним преробку лупки гречки можу послужиц:

  • як сировина за доставанє рижних хемийних єдинєньох,
  • як биогориво високей енерґетскей вредносци,
  • за виробок велїх фармацеутских, козметичних (пилинґи, маски, беби-пудер) препаратох,
  • виробок посцелїни хтора ма антиалерґийне и антибактерийне дїйство, нє збива ше и ма добри термоизолацийни прикмети.

Розширеносц

[ушориц | ушор жридло]

На початку 2010-их у швеце ше гречку шало на коло три милиони гектарох. Найвекши продукователє були жеми бувшого Совєтского Союзу, потим Китай, Бразил, Польска, Французка, Япон и ЗАД. У Сербиї ше гречку шеє на малих поверхносцох, з векшей часци у бреговито-горским подручу югозаходней Сербиї, дзе єст вше векше интересованє польопривредних продуковательох за єй пестованє.[6]

Гречка на тарґовищу Сербиї

[ушориц | ушор жридло]

На тарґовищу Сербиї гречку мож найсц у форми шлїдуюцих поживових продуктох:[7]

  • мука з очисценого зарна,
  • интеґрална мука,
  • очисцене зарно гречки,
  • попражене очисцене зарно гречки,
  • гречково лупки и пахульки,
  • гречков ґрис.

У Сербиї ше у новшим чаше вше частейме миши и хлєб зоз гречки, прави рижни файти печивох и галушкох чи резанкох, цесточка итд.

Култивация

[ушориц | ушор жридло]
Гречково квитки и заренка

Гречка шаце краткей сезони хторе добре рошнє на нїзкоплодней або квашней жеми; барз вельо гною – окреме азоту – зменшує урожай, и жем муши буц добре дренована. У цеплєйших крайох гречку мож пестовац лєм у позней шатви, же би квитла кед хвиля хладнєйша. Присуство опращковачох у велькей мири звекшує урожай. Нектар гречки цо квитнє дава мед цмей фарби.[8]

Рошлїна гречки ма розконарену кореньову систему з примарним главним кореньом хтори уходзи глїбоко до влажней жеми.[9] Гречка нарошнє високо од 75 до 125 центи (30 до 50 инчи).[10] Вона ма троугласте нашенє и дава квет хтори звичайно били, алє може буц и целови або жовти. Гречка ше шлєбодно розконарює, цо оможлївює подполнєйшу адаптацию на животни штредок од других житаркох.[11] Лупка нашеня менєй густа од води, та є прето лєгка за одстраньованє (плїва).

Гречку ше шеє за зарно, дзе є лєм кратки час доступне за роснуце, прето же гречка вчасне або друге шаце, або прето же цала сезона роснуца огранїчена. Швидко рошнє, та поцискує лєтнє коровче, и може буц бизовна закриваюца култура през лєто хтора одвитує малей часци цеплей сезони.[10] Гречка ма период роснуца лєм 10–12 тижнї[12] и мож ю пестовац на високих ґеоґрафских ширинох або у сиверних обласцох.[13] Гречку ше дзекеди хаснує як „желєни гной“, як рошлїну за контролу ерозиї, або як закривач и поживу за дзиви животинї.[10]

Продукция

[ушориц | ушор жридло]
Продукция гречки – 2019
Жем Продукция

(тони)

Русия 785.702
Китай 430.166
Україна 85.020
ЗАД 84.225
Бразил 65.255
Казахстан 44.998
Япон 42.600
Танзания 22.443
Канада 18.000
Белґия 16.959
Непал 11.464
Французка N/A
Вєдно: 1.612.235
Жридло: FAOSTAT Зєдинєних нацийох

Историйно, Русийске царство було шветови лидер у продукциї гречки.[14] Подруча пестованя у Русийскей империї преценєни на 2.600.000 гектари, а потим у Французка зоз 360.000 гектарами.[10] Совєтски Союз 1970. року пестовал коло 1.800.000 гектари гречки. Спрам податкох зоз 2016. вона остава ключна житарка.[15][16]

У 18. и 19. вику, гречка була призвичаєна култура на сиверовостоку ЗАД. Коло половки 20. вику култивация нагло опадла пре хаснованє азотного гною, на хтори кукурица и жито моцно реаґую. Вецей як 400.000 гектари пошати у ЗАД 1918. По 1954. рок, тото опадло на 60.703 гектари, а по 1964. рок, кед остатнїраз обявени статистични податки продукциї, лєм 20.000 гектари були зашати. Медзитим, пестованє гречки у ЗАД ше звекшало пре „експлозию популарносци такволаних старинских житаркох“ о хторей ше писало през 2009–2014. У 2017. шветова продукция виношела 3,8 милиони тони, а предводзела Русия зоз 40% цалей шветовей продукциї, потим Китай зоз 38% и Україна зоз 5%.[15]

Биолоґийна контрола

[ушориц | ушор жридло]

F. esculentum ше часто преучує и хаснує як жридло полену и нектару за звекшанє природного числа предаторох за контролу чкодлївцох на шацох.[17] Берндт и сотруднїки 2002. року одкрили же резултати нє були зошицким обецуюци на бази податкох хтори назберани у єдней винїци на Новим Зеланду,[18][19] алє иста екипа – Берндт et al. 2006, штири роки познєйше и преучуюци вельке число винїцох по цалим Новим Зеланду – одкрили значне звекшанє при 22 паразитоїдох, окреме Dolichogenidea tasmanica, як цо Ирвин et al 1999 утвердзели за D. t. у овоцнїкох Кентерберия.[20] Гур et al. 1998. указали же квитково нектари – а нє склонїще або алтернативни домашнї на F. esculentum – були одвичательни за тото звекшанє, а Стивенс et al. 1998. за Anacharis spp. на Micromus tasmaniae. Стивенс et al. 1998. тиж першираз указали вельке звекшанє A . spp. на M . t . (хтори тиж звичайно предходзи F . e .).[20] Кулен et al. 2013. одкрили же винїци коло Вайпару нє предлужели шац гречку, цо указує на потребу за дальшим розвойом технїки же би ше гречка добре интеґровала зоз праксу винїцарства. Инглиш-Лоеб et al. 2003. одкрили же вона отримує векше число паразитоїдох Anagrus на патулькастих цверчкох - Erythroneura, а Балзан и Вакерс 2013. пренашли исте за Necremnus artynes и Ферацини et al. 2012 за Necremnus tutae на Tuta absoluta, и же на тот способ дїйствую як знїщовач чкодлївцох на парадичох, кромпльох и у меншей мири у других гортикултурох зоз файтох Solanaceous и других.[21] Калинова и Моудри 2003. року одкрили же дальше садзенє з другим квецом у погришним периодзе року тиж може привесц до загинуца F . esculentum од мразох хтора би иншак прежила, а Коли и Луна 2000. року одкрили же може одложиц свойо квитнуце же би ше нє поклопело зоз природним нєприятельом хтори зашата карми.[17] Фоти et al. су 2016. року одкрили же значни варияциї карбоксилней квашнїни краткого ланцу найвироятнєйше пояшнєнє за варияциї у перформансох биоконтроли медзи сортами.[17]

Ґалерия

[ушориц | ушор жридло]
  • Вистава фестивалу квица, Тайван
    Вистава фестивалу квица, Тайван
  • Польо гречки, Бутан
    Польо гречки, Бутан
  • Гречка у квету
    Гречка у квету
  • Палачинки зоз гречковей муки
    Палачинки зоз гречковей муки
  • Обична гречка
    Обична гречка
  • Спрети квиток гречки и зарно
    Спрети квиток гречки и зарно
  • Гречково зарно
    Гречково зарно

Референци

[ушориц | ушор жридло]
  1. ↑ „The Plant List: A Working List of All Plant Species”. Приступљено 3. октобар 2014
  2. ↑ T. Sharma; S. Jana (2002). „Species relationships in Fagopyrum revealed by PCR-based DNA fingerprinting”. Theoretical and Applied Genetics. 105 (2-3): 306—312. PMID https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12582533. doi:https://doi.org/10.1007%2Fs00122-002-0938-9.
  3. ↑ „Information for Buckwheat Growers”. Архивирано из оригинала 11. 04. 2012. г. Приступљено 09. 04. 2012.
  4. ↑ Skrabanja, V; Kreft, I; Golob, T; Modic, M; Ikeda, S; Ikeda, K; Kreft, S; Bonafaccia, G; Knapp, M; Kosmelj K. (2004). „Nutrient content in buckwheat milling fractions”. Cereal Chemistry. 81 (2): 172—176. doi: 10.1094/CCHEM.2004.81.2.172
  5. ↑ Зиројевић Олга, Повратак хељде, Ужички зборника, Прилози, 39/2015. стр.383-284. УДК: 392.81641.56:633.12(091)
  6. ↑ Гламочлија, Ђ. Гламочлија, М. Цвијановић, Г. Хељда, монографија, Београд, 2011.
  7. ↑ Лупа, Б. Б. Лексикон кулинарства, Београд, 2006.
  8. ↑ Pasini, Federica; Gardini, Silvia; Marcazzan, Gian Luigi; Caboni, Maria Fiorenza (2013). „Buckwheat honeys: Screening of composition and properties”. Food Chemistry. 141 (3): 2802—2811. doi:10.1016/j.foodchem.2013.05.102
  9. ↑ Stone, J.L. (1906). Buckwheat. Agricultural experiment station of the College of Agriculture Department of Agronomy (Извештај). Bulletin. 238. Ithaca, NY: Cornell University. стр. 184—193.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Björkman, T.; Bellinder, R.R.; Hahn, R.R.; Shail, J. (2008). Buckwheat Cover Crop Handbook(Извештај). Ithaca, NY: Cornell University.
  11. ↑ Stone, J.L. (1906). Buckwheat. Agricultural experiment station of the College of Agriculture Department of Agronomy (Извештај). Bulletin. 238. Ithaca, NY: Cornell University. стр. 184—193.
  12. ↑ Growing Buckwheat (Извештај). Ottawa, Canada: Canadian Department of Agriculture . 1978.
  13. ↑ Quisenberry, K.S.; Taylor, J.W. (1939). Growing Buckwheat (Извештај). Farmers' bulletin. 1835. Washington, DC: U.S. Department of Agriculture. стр. 1—17.
  14. ↑ Pokhlyobkin, William. „The Plight of Russian Buckwheat” (на језику: руски). Title in Russian: Тяжёлая судьба русской гречихи
  15. ↑ 15,0 15,1 Taylor, J. R. N.; Belton, P. S. (2002) Pseudocereals and Less Common Cereals UN Food and Agriculture Organization , Corporate Statistical Database (FAOSTAT). 2019. Приступљено 17. 10. 2021.
  16. ↑ Rosenberg, Steve (28. 11. 2014). „How buckwheat sheds light on Russia's soul” BBC News. Приступљено 28. 11. 2014.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 Gurr, Geoff M.; Wratten, Steve D.; Landis, Douglas A.; You, Minsheng (31. 1. 2017). „Habitat Management to Suppress Pest Populations: Progress and Prospects”. Annual Review of Entomology. Annual Reviews. 62 (1): 91—109. ISSN 0066-4170. PMID 27813664. doi:10.1146/annurev-ento-031616-035050.
  18. ↑ Berndt, Lisa A.; Wratten, Steve D.; Hassan, Paul G. (2002). „Effects of buckwheat flowers on leafroller (Lepidoptera: Tortricidae) parasitoids in a New Zealand vineyard”. Agricultural and Forest Entomology. Royal Entomological Society (Royal Entomological Society (Wiley). 4 (1): 39—45. S2CID 85231915. doi:10.1046/j.1461-9563.2002.00126.x 
  19. ↑ Suckling, D.M.; Brockerhoff, E.G. (2010). „Invasion Biology, Ecology, and Management of the Light Brown Apple Moth (Tortricidae)”. Annual Review of Entomology . Annual Reviews . 55 (1): 285—306. ISSN 0066-4170. PMID[19728834. S2CI36541192. doi :10.1146/annurev-ento-112408-085311
  20. ↑ 20,0 20,1 Landis, Douglas A.; Wratten, Stephen D.; Gurr, Geoff M. (2000). „Habitat Management to Conserve Natural Enemies of Arthropod Pests in Agriculture”. Annual Review of Entomology . Annual Reviews . 45 (1): 175—201. ISSN 0066-4170. PMID 10761575. S2CID 6315523 . doi :10.1146/annurev.ento.45.1.175 .
  21. ↑ Biondi, Antonio; Guedes, Raul Narciso C.; Wan, Fang-Hao; Desneux, Nicolas (7. 1. 2018). „Ecology, Worldwide Spread, and Management of the Invasive South American Tomato Pinworm, Tuta absoluta: Past, Present, and Future”. Annual Review of Entomology . Annual Reviews . 63 (1): 239—258. ISSN 0066-4170. PMID 28977774. S2CID 207640103. doi :10.1146/annurev-ento-031616-034933.

Литература

[ушориц | ушор жридло]
  • Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 282.

Вонкашнї вязи

[ушориц | ушор жридло]
Wikimedia Commons logo
Гречка на Викиодлоги
Превьате зоз "https://rsk.wikipedia.org/w/index.php?title=Гречка&oldid=21105"