Прейдз на змист

Ваєчнїки

Материял зоз Википедиї
Ваєчнїки
Обезпечованє креви женских репородуктивних орґанох. Ваєчнїки прикатани у горнїм лївим и горнїм правим углу.
Положенє ваєчнїкох у карлїцовей обласци
Поєдиносци
Обезпечованє зоз кревуВаєчнїкова артерия, плоднїцова артерия
Венова дренажа12. Ваєчнїкова вена
Интервация/нервВаєчнїков плексус
Лимфапарааортални лимфови ґузел
Идентификатори
Latin.ovarium
MeSHD010053
TA98A09.1.01.001
TA23470
FMA7209
Anatomical terminology

Ваєчнїки (лат. Ovarium, греч. Ωοθήκη) то парни женски орґани чия основна улога продукованє ваїчкових клїтинкох и лученє полних гормонох.[1] Ваєчнїки то гомолоґийни орґани шеменїкох. Овалней су форми, подобни мандульом. Найчастейше су длуги 3-5 и широки 1,5-3 cm. Ваєчнїки тиж так луча гормони хтори маю главну улогу у менструалним циклусу и плодносци. Ваєчнїк напредує през вельо фази, починаюци од пренаталного периоду по менопаузу. Тиж так є ендокрийни шлїжнїк пре розлични гормони хтори вилучує.[2]

Структура

[ушориц | ушор жридло]

Трима ше же ваєчнїки женски ґонади. Кажди ваєчнїк билкастей фарби и находзи ше при бочним муре плоднїци у часци хтора ше вола ваїчкова долїна. Фоса ваєчнїку то обласц хтора огранїчена з вонкашню илиячну артерию и находзи ше опрез уретеру и нукашнєй илиячней артериї. Тота обласц велька коло 4 cm x 3 cm x 2 cm. [3][4]

Ваєчнїки окружени зоз капсулу и маю вонкашнї кортекс и нукашню медулу.[1] Капсула зложена зоз густей вязацей тканї и позната є як tunica albuginea.[5]

Углавним ше овулация случує у єдним з двох ваєчнїкох хтори ошлєбодзую ваїчкову клїтинку у каждим менструалним циклусу. Бок ваєчнїку найблїзжши при вайцоводу и повязани є зоз нїм зоз инфундибулопелвичним лиґаментом,[3] а други бок унапрямени на долу и заквачени є за плоднїцу прейґ лиґаменту ваєчнїка.

Лиґаменти

Ваєчнїки лєжа нука у перитонеалней глїбки, з обидвох бокох плоднїци, за хтору су аквачени прейґ влакнастей пантлїки хтора ше вола лиґамент ваєчнїка. Ваєчнїки одкрити у перитонеалней глїбки, алє су вязани за мур цела прейґ суспензийного лиґаменту хтори заднє предлуженє широкого лиґаменту плоднїци. Часц широкого лиґаменту плоднїци хтора прекрива ваєчнїк позната як мезориюм.[4]

Педикул ваєчнїкох ше состої зоз вайцоводу, мезовариюму, ваїчкового лиґаменту и кревових судзинох.[6]

Микроанатомия

Поверхносц ваєчнїка прекрита з блану хтора зложена з облогох єдноставного мезоцела хторе у кубоїдней або палїчковей форми,[7] такволани ґерминални епицел.[7] called the germinal epithelium.

Вонкашнє пасмо то кортекс ваєчнїка, хторе зложене зоз фоликулох ваєчнїка и строми медзи нїма. До фоликулох уключени cumulus oophorus, блана ґранулоса (и ґранулоза клїтинки нука у нєй), corona radiata, zona pellucida, и primary oocyte. У фоликулу ше тиж так находза тека фоликула, антрум и ликворни фоликул. Тиж так у кортексу ше находзи жовте цело виведзене зоз фоликула. Найглїбше пасмо то медула ваєчнїкох.[8] Може буц чежко направиц розлику медзи кортексом и медулу, алє ше фоликули углавним нє находза у медули.

Фоликуларни клїтинки то ровни епицелни клїтинки хтори походза од поверхносного епицела хтори прекрива ваєчнїк. Окружени су зоз ґранулознима клїтинками хтори ше пременєли зоз ровних до коцкастих и пролиферовали же би випродуковали пасмови епицел. Ваєчнїк тиж так ма кревово судзини и лимфово канали.[9]

Функция

[ушориц | ушор жридло]

Творенє полней клїтинки

Змесцени су на концох вайцоводу або фалопиян-туби, односно нєпоштредно при їх отворе. Стационовани су у плїтких глїбкох (лат. fossa ovarica), на бочних бокох горнєй часци малей карлїци хтора ше находзи на дну бруховей глїбки. З оглядом на тото же су парни орґани, находза ше з обидвох бокох плоднїци.[10]

хлопски полни клїтинки (тестиси) женски клїтинки (ваєчнїки)

Ваєчнїки ше формую уж у седмим тижню интраутерного розвою (ваготносци). У себе маю одредзене число примордиялних, односно першобутних ваїчкових клїтинкох. Дума ше же число нєдозретих першобутних ваїчкових клїтинкох виноши коло 2 до 3 милиони.[11] Змесцени су у вязацей тканї, строми ваєчнїка и мирую до пубертету.

Медзитим, гоч нє маю векшу функцию до пубертету, вони нєпреривно препадаю, так же од початного числа, з нїх останє 15-20%, односно 400-500.000. Велькосц примордиялного фоликула виноши коло 50 до 100 микрометери, а под час овулациї ма обсяг од 1,5 cm. Починаюци од пубертету, гипофиза зоз лученьом гормонох ФСХ и ЛХ стимулує ваєчнїки же би дозревали и вилучовали полни гормони. У цикличних часових интервалох у ваєчнїкох зменююцо дозрева по єдна ваїчкова клїтинка од постояцих ооцитох. Гоч под уплївом тих гормонох, вирошню даскельо примарни фолекули источашнє, од пиятого по седми дзень циклусу вибера ше лєм єден фоликул, а други препадаю.

Яєчнїки

Коло штернастого дня менструалного циклусу дозрета ваїчкова клїтинка ше ошлєбодзує зоз ваєчнїка (овулация) же би могла буц оплодзена. Ваїчкова клїтинка после пуканя фоликуларней блани сцигує до вайцоводу, зоз хторого ше прейґ хорионских язичкох висцискує до плоднїчней глїбки. Дозрети фоликул ше вола Ґрафов фоликул и як таки схопни є за оплодзованє шлїдуюци 12-24 годзини. Празни Ґрафов фоликул ше трансформує до жовтого цела цо вилучує проґестерон хтори отримує евентуалну ваготносц. Тот процес тирва у фертилним периодзе жени, односно од пубертету по менопаузу, а у тим периодзе ше у целу жени ошлєбодза 400-500 ваїчково клїтинки.

Вилучованє полних гормонох

Попри тей функциї, ваєчнїки тиж так маю и ендокрину функцию. Їх задаток през цали живот жени продуковали два гормони (стероїдни гормони): естроґен и проґестерон. Естроґен ше вилучує константно през цали живот жени, а проґестерон у другей фази менструалного циклусу и под час ваготносци.

У климактериюме ваєчнїк претаргує свою функцию продукованя ваїчкових клїтинкох, зоз чим ше закончує фертилни период жени, односно жена после того уходзи до менопаузи и нє може остац ваготна. Ваєчнїки у познєйших рокох поступнє запшеваю, и на концу су таки вельки як шлївкова маґочка. Зоз тим ше зменшує и вилучованє полних гормонох у нїх.

Старенє ваєчнїкох

Як жени старею, вони доживюю опадованє репродукуюцих перформансох, цо приводзи до менопаузи. Тото опадованє вязане за зменшованє числа фоликулох ваєчнїкох. Гоч коло 1 милион ооцити присутни при родзеню у чловечим ваєчнїку, лєм коло 500 (коло 0,05%) од нїх овулуує, а остаток ше траци. Дума ше же ше опадованє овариялней резерви случує зоз константним ростом рокох,[12] и приводзи до скоро подполного вичерпованя резерви до

коло 52. року. Як овариялна резерва, так и плодносц опадує з роками, єст и паралелне звекшованє нєуспишней ваготносци и мейотичних гришкох хтори резултую хромозомски з абнормалним зачацом. Резерва ваєчнїкох и плодносц оптимални у периодзе од 20-30 рокох.[13] Коло 45. року менструални циклус ше почина меняц и число фоликулох ше зменшує.[13] Случованя хтори доводза до стареня ваєчнїкох оставаю нєясни.

De Humani Corporis Fabrica: пeрши приказ ваєчнїкох. Ваєчнїки ясно приказани же су нєрoвни-нєгладки, и представяюа стиґму овулациї.

Пременлївосц стареня може уключовац фактори животного штредку, животни звикнуца або ґенетски фактори.[13] Жени зоз нашлїдну мутацию у ґену за оправку ДНК BRCA1 преходза през менопаузу вчас,[14] цо указує же ше природни очкодованя ДНК у ооцитох оправяю менєй ефикасно

при тих женох, а тота нєефикасносц приводзи до вчасного репродуктивного нєуспиху. Протеїн BRCA1 ма ключну улогу у типу оправки претаргнуца дволанцових ДНК. Титус display-authors = et al [15]  указали же претаргнуца дволанцових ДНК акумулую з роками при людзох и мишох у

примордиялних фоликулох. Примордиялни фоликули маю ооцити хтори у штреднїм (профаза I) стадиюме мейози. Мейоза то основни процес у еукариотних орґанизмох зоз хторим ше формую ґамети, и найскорей є адаптация за знїщованє очкодованя ДНК, окреме дволанцових претаргнуцох, зоз ДНК ґамети (видзиц мейозу и походзенє и функцию мейози).[16] Хомолоґийна рекомбионацийна оправка ше окреме пошвидшує под час мейози. Титус display-authors = et al [15] тиж так одкрили же експресия 4 ключних ґенох нєобходна за хомолоґийну рекомбинацийну оправку дволанцових претаргнуцох ДНК (BRCA1, MRE11, RAD51 и ATM) опадує з роками у ооцитох людзох и мишох. Вони предпоставели же оправка двойнїстого ланцу ДНК витална за отримованє резерви ооцитох и же опдаованє ефикасносци оправки з роками ма ключну улогу у стареню ваєчнїкох. Виглєдованє идентификовало 290 ґенетски детерминанти стареня ваєчнїкох, а тиж так одкрило же процеси одвиту на очкодованє ДНК уключени и указую же би можлїви ефекти предлужованя плодносци при женох злєпшали здравє косцох, зменшали ризик од диябетесу типа 2 и звекшали ризик од карцинома чувствительного на гормони.[17][18]

Мож хасновац рижни методи тестираня же би ше утвердзело плодносц на основи старосци мацери. Велї з тих тестох мераю уровень гормону FSH и GnrH. Методи як цо то меранє уровня AMH (антимулерового) гормону и AFC (число антралних фоликулох) можу предвидзиц старенє ваєчнїкох. Уровнї AMH служа як индикатор стареня ваєчнїкох, прето же мож одредзиц квалитет овариялних фоликулох.[19]

Хороти

[ушориц | ушор жридло]

♦ Звонкаплоднїцова ваготносц

♦ Синдром полицистичних ваєчнїкох

♦ Карциноми ваєчнїкох

Опать ище

● Вайцоводи

Референци

[ушориц | ушор жридло]

1. Colvin, Caroline Wingo; Abdullatif, Hussein (2013-01-01). . „Anatomy of female puberty: The clinical relevance of developmental changes in the reproductive system”. Clinical Anatomy (на језику: енглески). 26 (1): 115—129. ISSN 1098- 2353. PMID 22996962. S2CID 46057971. doi:10.1002/ca.22164.

2.  „Dorlands Medical Dictionary”. www.mercksource.com (на језику: енглески). Приступљено 2017-11-20.

3.  Daftary, Shirish; Chakravarti, Sudip. Manual of Obstretics (3rd изд.). Elsevier. 2011. стр. 1—16. ISBN 9788131225561..

4.  Williams gynecology. Hoffman, Barbara L., Williams, J. Whitridge (John Whitridge), 1866-1931. (2nd изд.). New York: McGraw-Hill Medical. 2012. ISBN 9780071716727. OCLC 779244257.

5.  „Ovaries”. Приступљено 12. 12. 2019.

6.  Baskett, Thomas F.; Calder, Andrew A.; Arulkumaran, Sabaratnam (2014). Munro Kerr's Operative Obstetrics E-Book (на језику: енглески). Elsevier Health Sciences. стр. 268. ISBN 9780702052484.

7.  „Southern Illinois University School of Medicine”. www.siumed.edu. Приступљено 2017-11-20.

8.  „Foundational Model of Anatomy”. xiphoid.biostr.washington.edu. Structural Informatics Group at the University of Washington.. Архивирано из оригинала 2016- 05-30. г. Приступљено 2017-11-20.

9.  Brown, H. M.; Russell, D. L. (2013). . „Blood and lymphatic vasculature in the ovary: Development, function and disease”. Human Reproduction Update. 20 (1): 29 - 39. PMID 24097804. doi:10.1093/humupd/dmt049 .

10.  Richards, JoAnne S.; Pangas, Stephanie A. (2010-04-01). . „The ovary: basic biology and clinical implications”. The Journal of Clinical Investigation. 120 (4): 963—972. ISSN 0021-9738. PMC 2846061 . PMID 20364094. doi:10.1172/JCI41350.

11.  Фоликулометрија, klinika-papic.rs. Приступљено 15. јуна 2015.

12.  Hansen, KR; Knowlton, NS; Thyer, AC; Charleston, JS; Soules, MR; Klein, NA (2008). . „A new model of reproductive aging: the decline in ovarian non-growing follicle number from birth to menopause”. Hum Reprod. 23 (3): 699—708. PMID 18192670. doi:10.1093/humrep/dem408 .

13.  Amanvermez, Ramazan; Tosun, Migraci (2016). . „An Update on Ovarian Aging and Ovarian Reserve Tests”. International Journal of Fertility & Sterility. 9 (4): 411—415. ISSN 2008-076X. PMC 4793161 . PMID 26985328.

14.  Rzepka-Górska, I; Tarnowski, B; Chudecka-Głaz, A; Górski, B; Zielińska, D; Tołoczko- Grabarek, A (2006). . „Premature menopause in patients with BRCA1 gene mutation”. Breast Cancer Res Treat. 100 (1): 59—63. PMID 16773440. S2CID 19572648. doi:10.1007/s10549-006-9220-1.

15.  Titus, S; Li, F; Stobezki, R; Akula, K; Unsal, E; Jeong, K; Dickler, M; Robson, M; Moy, F; Goswami, S; Oktay, K (2013). . „Impairment of BRCA1-related DNA double-strand break repair leads to ovarian aging in mice and humans”. Sci Transl Med. 5 (172): 172ra21. PMC 5130338 . PMID 23408054. doi:10.1126/scitranslmed.3004925.

16.  Bernstein, H.; Byerly, H. C.; Hopf, F. A.; Michod, R. E. (1985-09-20). . „Genetic damage, mutation, and the evolution of sex”. Science. 229 (4719): 1277—1281. Bibcode:1985Sci...229.1277B. PMID 3898363. doi:10.1126/science.38983 63.

17.  „Researchers identify new genes linked to longer reproductive lifespan in women”. medicalxpress.com (на језику: енглески). Приступљено 21. 9. 2021.

18.  Ruth, Katherine S.; et al. (август 2021). . „Genetic insights into biological mechanisms governing human ovarian ageing”. Nature (на језику: енглески). 596 (7872): 393—397. Bibcode:2021Natur.596..393R. ISSN 1476-4687. PMC 7611832  . PMID 34349265. doi:10.1038/s41586-021-03779-7. 19.  Usta, Taner; Oral, Engin (јун 2012). . „Is the measurement of anti-Müllerian hormone essential?”. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology (на језику: енглески). 24 (3): 151—157. ISSN 1040- 872X. PMID 22487725. S2CID 24219177. doi:10.1097/GCO.0b013e3283527dcf.

19.  Usta, Taner; Oral, Engin (јун 2012). . „Is the measurement of anti-Müllerian hormone essential?”. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology (на језику: енглески). 24 (3): 151—157. ISSN 1040- 872X. PMID 22487725. S2CID 24219177. doi:10.1097/GCO.0b013e3283527dcf.

Литература

[ушориц | ушор жридло]
  • Словнїк медицинскей терминолоґиї, Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 2006. рок
  • Venes, Donald (2013). Taber's cyclopedic medical dictionary. Philadelphia: F.A. Davis.ISBN 9780803629790.

Вонкашнї вязи

[ушориц | ушор жридло]
Wikimedia Commons logo
Ваєчнїки на Викиодлоги

Референци

[ушориц | ушор жридло]
  1. ↑ 1,0 1,1 Cox, Emily; Takov, Veronica (2026). "Embryology, Ovarian Follicle Development". StatPearls. StatPearls Publishing.
  2. ↑ Colvin, Caroline Wingo; Abdullatif, Hussein (2013-01-01). „Anatomy of female puberty: The clinical relevance of developmental changes in the reproductive system”. Clinical Anatomy (на язику: енґлийски). 26 : 115—129. ISSN 1098-2353. Cox, Emily; Takov, Veronica (2026). "Embryology, Ovarian Follicle Development". StatPearls. StatPearls Publishing.PMID 22996962. S2CID 46057971. doi:10.1002/ca.22164.
  3. ↑ 3,0 3,1 Daftary, Shirish; Chakravarti, Sudip. Manual of Obstretics (3rd изд.). Elsevier. 2011. стр. 1—16. ISBN 9788131225561..
  4. ↑ 4,0 4,1 Williams gynecology. Hoffman, Barbara L., Williams, J. Whitridge (John Whitridge), 1866-1931. (2nd изд.). New York: McGraw-Hill Medical. 2012. ISBN 9780071716727. OCLC 779244257.
  5. ↑ „Ovaries”. Приступљено 12. 12. 2019.
  6. ↑ Baskett, Thomas F.; Calder, Andrew A.; Arulkumaran, Sabaratnam (2014). Munro Kerr's Operative Obstetrics E-Book (на язику: анґлийски). Elsevier Health Sciences. стр. 268. ISBN 9780702052484.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Southern Illinois University School of Medicine”. www.siumed.edu. Приступљено 2017-11-20
  8. ↑ „Foundational Model of Anatomy”. xiphoid.biostr.washington.edu. Structural Informatics Group at the University of Washington.. Архивирано из оригинала 2016-05-30. г. Приступљено 2017-11-20.
  9. ↑ Brown, H. M.; Russell, D. L. (2013). "Blood and lymphatic vasculature in the ovary: Development, function and disease." Human Reproduction Update. 20 (1): 29–39. doi:10.1093/humupd/dmt049. PMID 24097804.
  10. ↑ Richards, JoAnne S.; Pangas, Stephanie A. (2010-04-01). „The ovary: basic biology and clinical implications”. The Journal of Clinical Investigation. 120 (4): 963—972. ISSN 0021-9738. PMC 2846061 Слободан приступ. PMID 20364094. doi:10.1172/JCI41350.
  11. ↑ Фоликулометрија, klinika-papic.rs. Приступљено 15. јуна 2015.
  12. ↑ Hansen, KR; Knowlton, NS; Thyer, AC; Charleston, JS; Soules, MR; Klein, NA (2008). „A new model of reproductive aging: the decline in ovarian non-growing follicle number from birth to menopause”. Hum Reprod. 23 (3): 699—708. PMID 18192670. doi:10.1093/humrep/dem408 Слободан приступ.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 Amanvermez, Ramazan; Tosun, Migraci (2016). „An Update on Ovarian Aging and Ovarian Reserve Tests”. International Journal of Fertility & Sterility. 9 (4): 411—415. ISSN 2008-076X. PMC 4793161 Слободан приступ. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 26985328
  14. ↑ Rzepka-Górska, I; Tarnowski, B; Chudecka-Głaz, A; Górski, B; Zielińska, D; Tołoczko-Grabarek, A (2006). „Premature menopause in patients with BRCA1 gene mutation”. Breast Cancer Res Treat. 100 (1): 59—63. PMID 16773440. S2CID 19572648. doi:10.1007/s10549-006-9220-1.
  15. ↑ 15,0 15,1 Titus, S; Li, F; Stobezki, R; Akula, K; Unsal, E; Jeong, K; Dickler, M; Robson, M; Moy, F; Goswami, S; Oktay, K (2013). „Impairment of BRCA1-related DNA double-strand break repair leads to ovarian aging in mice and humans”. Sci Transl Med. 5 (172): 172ra21. PMC 5130338 Слободан приступ. PMID 23408054. doi:10.1126/scitranslmed.3004925.
  16. ↑ Bernstein, H.; Byerly, H. C.; Hopf, F. A.; Michod, R. E. (1985-09-20). „Genetic damage, mutation, and the evolution of sex”. Science. 229 (4719): 1277—1281. Bibcode:1985Sci...229.1277B. PMID 3898363. doi:10.1126/science.3898363.
  17. ↑ „Researchers identify new genes linked to longer reproductive lifespan in women”. medicalxpress.com (на язику: анґлйски). Приступљено 21. 9. 2021.
  18. ↑ Ruth, Katherine S.; et al. (август 2021). „Genetic insights into biological mechanisms governing human ovarian ageing”. Nature (на језику: енглески). 596 (7872): 393—397. Bibcode:2021Natur.596..393R. ISSN 1476-4687. PMC 7611832 Слободан приступ. PMID 34349265. doi:10.1038/s41586-021-03779-7.
  19. ↑ Usta, Taner; Oral, Engin (јун 2012). „Is the measurement of anti-Müllerian hormone essential?”. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology (на језику: енглески). 24 (3): 151—157. ISSN 1040-872X. PMID 22487725. S2CID 24219177. doi:10.1097/GCO.0b013e3283527dcf.
Превьате зоз "https://rsk.wikipedia.org/w/index.php?title=Ваєчнїки&oldid=21732"