Вашилєц

Вашилєц

Наукова класификация
Царство: Plantae Кладус: Tracheophytes Кладус: Angiospermae Кладус: Eudicotidae Кладус: Asterids Ряд: Lamiales Фамилия: Lamiaceae Род: Ocimum Файта: O. basilicum
Биномне мено
Ocimum basilicum L.

Вашилєц,^[1]^[2] (лат. Ocimum basilicum,^[3]^[4] серб. босиљак, укр. васильки – єдн. васильок, поль. bazylia właściwa, рсй. базилик и душистый василёк. При Восточних Славянох под уплївом мена Василь б заменєне зоз в. У народней писнї зазначена и заходнославянска форма зоз б: божалїчка) - вецейрочна лїсцаста рошлїна по походзеню з Индиї, з фамилиї усточкових рошлїнох (Lamiaceae). Вигнанци прости, до 80 cm високи, часто лиловкасти, закрити з длугокима кандрастима власками. Ма дїйство як жалфия и мацерина душичка. Вашилєц ароматична рошлїна, приємного паху, хтору ше хаснує у кулинарстве (як присмачку), а давно свойо место нашол у медитеранскей кухнї, окреме италиянскей и французкей, дзе є скоро нєзаобиходна присмачка за юшки, цеста и єдла з меса и риби, а позната и италиянска мачанка песто, хтору ше прави з вашильцу, пинжолу и маслинового олєю. Хаснує ше го и за злєпшанє розположеня, процив нєспаня и ноцного мокреня.

У умереней клими вашилєц ше третирує як єднорочна рошлїна, медзитим, вашилєц мож пестовац як краткотирвацу вецейрочну або дворочну рошлїну у цеплєйших гортикултурних зонох з тропску або медитеранску климу.

Опис

Вашилєц єднорочна, а дзекеди и вецейрочна рошлїна хтору ше хаснує пре єй лїстки. У зависносци од сорти, рошлїни можу досцигнуц висину медзи 30 и 150 cm. 3 Його лїстки богато желєни и вайцоподобни, алє их єст у велїх велькосцох и формох, у зависносци од сорти. Велькосц лїсткох од 3 до 11 cm, а широки су медзи 1 и 6 cm.

Фитохемия

Рижни файти вашильцу маю барз розлични пахи, бо ше випарююци ароматични єдинєня розликую у зависносци од сорти. Етерични олєй европского вашильцу ма високи концентрациї линалолу и естраґолу, у одношеню коло 3:1. Други состойки уключую: 1,8-цинеолу, еуґенолу и мирцену. 4 Пах пахняцого гвоздзика сладкого вашильцу приходзи од еуґенолу. Профил ароми вашильцу уключує 1,8-цинеол и метил еуґенол. При тей файти еуґенол ше синтетизує з кониферил ацетату и NADPH. Даєдни з нїх хасновити як репеленти за инсекти.

Таксономия

Точна таксономия вашильцу нє бизовна пре вельке число сортох, його часту полиморфию и часте накрижне опращкованє (хторе резултує з новима гибридами) з другима членми роду Ocimum и у самей файти. Ocimum basilicum ма найменєй 60 вариєтети, цо додатно компликує таксономию.

Култивари

Векша часц вашильцох то сорти сладкого вашильцу. Векшина сортох вашильцу ма лїсца желєней фарби, алє єст и даскельо лиловкасти, як цо лилови ужиток.

• Анишови вашилєц, сладки вашилєц, або персийски вашилєц (O. basilicum 'Liquorice')

• Циметови вашилєц (Ocimum basilicum 'Cinnamon')

• Цмо опалски вашилєц (Ocimum basilicum 'Dark Opal')

• Ґлобусови вашилєц, патулькасти вашилєц, французки вашилєц (Ocimum basilicum 'Minimum')[14]

• Шалатови вашилєц (Ocimum basilicum 'Crispum')

• Лилови вашилєц босиљак (Ocimum basilicum 'Purpurescens')

• Рубинови вашилєц (Ocimum basilicum 'Rubin')

• Тайландски вашилєц (Ocimum basilicum thyrsifolium)

Гибриди

• Африцки белави вашилєц (Ocimum basilicum × O. kilimandscharicum)

• Лимунови вашилєц (Ocimum basilicum × O. americanum)

• Присмачкови вашилєц (Ocimum basilicum × O. americanum), хтори ше дзекеди предава и як святи вашилєц

• Гречески вашилєц (Ocimum basilicum var. minimum)

Подобни файти

Даєдни подобни файти у истим роду мож волац просто – вашилєц, гоч су нє сорти Ocimum basilicum.

• Камфорови вашилєц, африцки вашилєц (O. kilimandscharicum)

• Вашилєц як пахняци гвоздзик, тиж африцки вашилєц (Ocimum gratissimum)

• Святи вашилєц (Ocimum tenuiflorum, скорей познати як O. sanctum)

Условия пестованя

Вашилєц чувствительни на жимне, найлєпше рошнє у цеплих и сухих условийох. Справує ше як єднорочна рошлїна, кед єст вигляду за мраз. Пре свою популарносц, вашилєц ше култивує у велїх жемох ширцом швета. Продукцийни обласци облапяю жеми у медитеранским подручу, потим у умереним поясу и у субтропскей клими.

Гоч вашилєц найлєпше рошнє на отвореним, мож го ховац и у завартим просторе у черепчку и, як и векшина рошлїнох, найлєпше на дески под облаком хтора обрацена ґу слунку, цо далєй од барз жимного цуґу. Склєнярнїк або пластенїк идеални кед є доступни. Медзитим, мож го пестовац и у пиньвици под флуоресцентним шветлом. Додатне ошвиценє продукує векше количество биомаси и фенолу, при чим червена + белава окреме звекшує роснуце и продукцию квиткових пупчох. UV-B звекшує количество випарююцей материї у етеричним олєю O. basilicum, хторе ше нє може репродуковац у других рошлїнох и може буц єдинствене за род або аж и за тоту файту.

Вашилєц вимага порядне залїванє, алє нє нательо уваги як цо потребне у других климатских условийох. Кед му лїсточка спрети пре нєдостаток води, окрипя ше кед ше го добре залєє и зохаби на слунковите место. Жовти лїсточка при дну рошлїни то знак же рошлїна под стресом; звичайно то значи же му треба менєй води, або менєй або вецей додатку за прикармйованє (штучни гной).^[5]Вашилєц мож зошицким добре розмножовац з одрезанима конарчками хтори треба положиц до води два тижнї, або док ше нє розвиє кореньчок.

Хороти

Вашилєц знаю трапиц даскельо рошлїнски патоґени хтори можу знїщиц шицки рошлїни. Фузариюмска спретосц то печарочкова хорота хтора ше преноши у глїни и хтора швидко забива младши рошлїни вашильцу. Саднїци можу буц знїщени з Pythium пригартушеньом. Звичайна хорота лїсца вашильцу то шива плєшнєнїна хтору сричинює Botrytis cinerea; може спричинїц инфекциї после жатви и знїчиц шицок вашилєц. Чарни шплях хтори мож видзиц на вашильцовим лїсцу спричинєти з печарочками з роду Colletotrichum. Пероноспора спричинєта з Peronospora belbahrii тиж позната хорота на вашильцу.

Традиция

Вашилєц ше нареже, завяже до букецика и осуши. Таки ше чува цали рок и виноши кед священїк швеци воду зоз хтору кропи (пошвеца) обисца. Вашилєц и його приємни пах символизую благодать Духа Святого.

Литература

Словнїк руского народного язика I А – Н, Нови Сад 2017, б. 119.

Вонкашнї вязи

Bosiljak: Uzgoj i delovanje na zdravlje
Босиљак. Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 16. август 2006.

Референци

↑ „British: Basil”. Collins Dictionary.
↑ „American: Basil”. Collins Dictionary.
↑ Kandil, M. A. M., Khatab, M. E., Ahmed, S. S., & Schnug, E. (2009). „Herbal and essential oil yield of Genovese basil (Ocimum basilicum L.) grown with mineral and organic fertilizer sources in Egypt”. Journal für Kulturpflanzen. 61 (12): 443—449.
↑ Eberhard Breitmaier (22. 9. 2006). Terpenes: Flavors, Fragrances, Pharmaca, Pheromones. John Wiley & Sons. стр. 11—. ISBN 978-3-527-31786-8.
↑ of Basil Leaves „Yellowing of Basil Leaves”.

[1] „British: Basil”. Collins Dictionary.

[2] „American: Basil”. Collins Dictionary.

[3] Kandil, M. A. M., Khatab, M. E., Ahmed, S. S., & Schnug, E. (2009). „Herbal and essential oil yield of Genovese basil (Ocimum basilicum L.) grown with mineral and organic fertilizer sources in Egypt”. Journal für Kulturpflanzen. 61 (12): 443—449.

[4] Eberhard Breitmaier (22. 9. 2006). Terpenes: Flavors, Fragrances, Pharmaca, Pheromones. John Wiley & Sons. стр. 11—. ISBN 978-3-527-31786-8.

[5] Basil Leaves „Yellowing of Basil Leaves”.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]