Вавилонска турня

Вавилонска турня голандского уметнїка маляра Питера Бройґела старшого, 1563.

Вавилонска турня (гебр. מִגְדַּל בָּבֶל‎ [Мигдал Бавел]) приповедка зоз старозавитней кнїжки Постаня, чий циль пояшнїц чом єст шветово народи и чом бешедую на розличних язикох.

Спрам традициї, зєдинєна людска раса у ґенерацийох после Потопу бешедовала на єдним язику. Миґруюци на восток, вона приходзи до жеми Сенар (שִׁנְעָר&lrm, [Шинар] Долня Месопотамия). Ту ше догварели же справя варош и турню досц високу же би досягли нєбо. Бог, припатраюци ше на їх роботу и турню, одлучел помишац їх бешеду так же ше вецей нє могли медзи собу розумиц и розошал их по швеце. У рижних жридлох ше спомина 72 (даґдзе 70) формовани розлични язики и исто тельо народи.

Даєдни сучасни науковци повязую Вавилонску турню з познатима структурами, окреме з Етеменанкийом, зиґуратом хтори пошвецени месопотамскому богови Мардукови у Вавилону. Сумерска приповедка з даєднима подобнима елементами находзи ше у приповедки Енмеркар и пан Арати.

Библия

Єденасте поглавє кнїжки Постаня, стихи од 1 до 9:

$\ ^{1}$ А бул на цалей жеми єден язик и єднаки слова.

$\ ^{2}$ А кед пошли з востоку, нашли ровнїну у жеми Сенарскей, и населєли ше там.

$\ ^{3}$ Та гварели медзи собу: гайде, правме плочи и печме их у огню. И були им цегли место каменя и смола глїняна место вапна.

$\ ^{4}$ После гварели: гайде, направме варош и турню, хторей верх будзе до нєба, здобудзме себе мено, же бизме ше нє розшевали по жеми.

$\ ^{5}$ А Господь зишол опатриц варош и турню хтору правели синове чловечи.

$\ ^{6}$ И гварел Господь: ниа, народ єден, и єден язик при шицких, и тото почали робиц, и нє будзе

им завадзац нїч же би нє зробели тото цо надумали.

$\ ^{7}$ Гайде, зидзме и помишайме им язик най нє розумя єден другого цо гуторя.

$\ ^{8}$ Так их Господь розошал отамаль по цалей жеми, та нє справели варош.

$\ ^{9}$ Прето ше наволал Вавилон, бо там помишал Господь язик цалей жеми, и отамаль их розошал

Господь по цалей жеми.

Етимолоґия

Фраза „Вавилонска турня” ше нє зявює у Библиї; вше ше наводзи як „варош и турня” (אֶת-הָעִיר וְאֶת-הַמִּגְדָּל) або лєм „варош” (הָעִיר). Першобутне походзенє назви Бавел (гебрейска назва за Вавилон) нє познате. Домашня, акадска назва варошу була Баб-илим, цо значи „дзвери бога”. Медзитим, за тоту форму и толкованє тераз ше звичайно трима же су резултат акадскей народней етимолоґиї хтора применєна на скорейшу форму мена, Бабила, нєпознатого значеня и найскорей нє семитского походзеня. Спрам Библиї, варош достал мено „Бабел” од гебрейского дїєслова בָּלַ֥ל (балал), цо значи помишац або збунїц.

Историоґрафия

Вавилонски краль Навукодоносор 570. року п.н.е. написал кратки текст о своїм подняцу обнови леґендарней вавилонскей турнї. При тим описал и катастрофални стан у яким ше находзела будовня у його чаше.

„Єден спомедзи кральох направел турню, алє єй нє закончел верх. Людзе ю без словох напущели и занєдзбали ... Потреси и блїскавки очкодовали будовню; глїна ше осушела, цегли роздвоєли, а глїна ше назберала у нукашньосци будовнї. Углядни Меродах потримал ме най обновим турню. Фундаментални каменї сом зохабел, а анї випатрунок сом нє пременєл: остал як тот у старих часох. Значи, пренашол сом и обновел турню. Дзвигнул сом ю до нєба.”

Навукодоносор

Навукодоносор

Гречески историчар Геродот (484-425. п.н.е.), у своїх списох наводзи же коло половки 5. вику п.н.е. нащивел Навукодоносоров Вавилон и описал го же є таки велїчествени же му сучаснїки нє верели. Медзи другима, Геродот описал и познату Вавилонску турню.

„У Асириї єст велї други вельки вароши, а найпознатши и найбогатши медзи нїма бул Вавилон, дзе ше находзела по препасци Ниниви, кральовска палата, а тот варош випатрал так. Лєжи у велькей ровнїни, а справени є у форми штироугелнїка чия кажда страна длугока 120 стадиї: шицко у шицким, обсяг варошу облапя 480 стадиї. Перше го окружує ярок, глїбоки, широки и полни з воду, а за нїм ше находзи мур широки пейдзешат кральовски локци, а високи двасто локци ... На верху мура направени з обидвох бокох велї кули на поверх, по пари так же патра єдна на другу: медзи кулами зохабени преход за штири упрагнути конї. Коло мура поставени сто дзевери, а шицки медово ... У штредку каждей з часцох варошу була справена будовня, у першей кральовска палата з вельку и моцну ограду хтора ю окружовала, а у другей святилїще Зевса з месинґовима дзверми, нєпременєне аж по нєшка, штварцастей форми з боками од 2 стадийох. У штредку святилїща направена тварда турня од єдного стадиюму до длужини и ширини, а на тей турнї справена друга турня, а на нєй треца и так далєй - вєдно 8 турнї, а на нїх ше виходзи звонка по кружних ґарадичох. На штредку ше находзи место за одпочивок з лавками на хтори можу шеднуц и одпочинуц ше тоти цо иду горе. На остатнєй турнї ше дзвига вельки храм: у храме поставена велька посцель з красним покровом, а коло нєй златан стол. Ту нє справена нїяка статуа божества: анї єден чловек ту нє препровадзує ноц, окрем єдней домашнєй жени хтору, спомедзи шицких, як гваря Халдейци хтори у ствари священїки того бога, вибрал бог.”

Геродот

Геродот

Виглєдованя нємецкого археолоґа Колдевея, на подручу дакедишнього Вавилону (нєшка околїско варошу Ал Хилах, южно од Баґдаду), 1913. року одкрили остатки можлївей Вавилонскей турнї. Утвердзене же найвироятнєйше слово о зиґурату Етеменанки хтори споминаю велї домашнї жридла (з периоду Асархадона, Набополассара и Навукодоносора). Зиґурат широки 90 метери и високи тиж 90 метери (Геродот у своїх списох спомина висину турнї скоро 200 метери!), мала 7 терасасти поверхи, а на верху бул храм за святу свадзбу бога Мардука, бога защитнїка варошу, и верховней священїци.

Предпоставя ше же роботна моц були припаднїки велїх народносцох як цо Хурити, Касити и Еламити, та на тот способ мож пояшнїц тезу о медзисобним нєспорозумйованю будовательох, цо спричинєло напущованє проєкту. Гоч нєт бизовни жридла, трима ше же правенє турнї почало у 2. милениюме п.н.е. Векшина историчарох ше склада же праве тот зиґурат инспировал леґенду о Вавилонскей турнї.

Мотив турнї як цо Вавилонска присутни и у других цивилизацийох.

Сумерска леґенда, позната як Енмеркар, бешедує о зраженю медзи двома богами, Енкийом и Енлилом, хторе ше закончело з мишаньом язикох медзи людзми и вельку чкоду у велїх варошох.

У традицийох одредзених културох штреднєй Америки тиж мож найсц приповедки подобни тей о Вавилонскей турнї. Так, наприклад Кселхуа, єден зоз седем джинох виратованих од вилїву, ришел справиц велїчествену пирамиду же би ше розраховал з богами и знїщел нєбо. Богове зруйновали будовню, а будовательом помишали язики. Друга приповедка з леґенди народу Толтекох бешедує о ґрупи людзох хтори ше з будованьом турнї сцели защициц од шлїдуюцого вилїву, алє их нєспорозумйованє роздвоєло, та будовня нє направена.

На подручу Непалу и сиверней Индиї при концу 19. вику записана ище єдна приповедка хтора компатибилна з библийну, а дохтор Ливинґстон записал подобну леґенду и у Африки, коло озера. Тиж подобна леґенда о помишаних язикох присутна и у естонскей традициї.

У Несторовей Повести прешлих рокох ше бешедує о наставаню славянского язика, як єдного зоз 72 язикох хтори настали: „У правеню Турнї кед Бог подзелєл людзох на 72 народи (=язики), розошал их по жеми и Турню розвалял з вельким витром, остало медзи Сирию и Вавилоном 5433 сежанї, и до ширини тельо. И после вимишаносци язикох прияли Симово синове восточни боки, Хамово южни боки, а Яфетово заход и сиверни боки. И од седемдзешат и двох язикох бул єден славянски язик од племена Яфетового.”

Язики хтори настали

Исидор Севильски у своїх Етимолоґийох (коло 600. року) спомина число 72; медзитим, його список менох з Библиї вихабя Йоктанових синох и заменює их зоз синами Аврама и Лота, цо резултує лєм зоз коло 56 менами; потим додава список даяких народох хтори були познати у його чаше, як цо Лонґобарди и Франки. Укаже ше же тот список ма вельки уплїв на познєйши звити хтори гваря же Ломбарди и Франки потомки Яфетових унукох з истим меном, напр. История Британох (коло 833. року), Златни пажици од ал-Масудия (коло 947. року) и Кнїжка драгох и кральовствох од ал-Бакрия (1068. року), Лебор Ґаба ла Ерен зоз 11. вику и мидражски компилациї Йосипон (коло 950.року), Хронїки Єрахмеела и Сефер ха-Яшар.

Други жридла споминаю 72 (або 70) язики розошати з Вавилону: то староирска писня Cu cen mathair од Лукрета Моку Кяри (коло 600); ирске монашеске дїло Auraicept na n-Éces; История пророкох и кральох од персийского историчара Мухамеда ибн Джарира ел-Табария (коло 915); анґлосаксонски диялог Соломон и Сатурн; Повест прешлих рокох (коло 1113); єврейске кабалистичне дїло Бахир (1174); Прозна Еда Снория Стурлусона (коло 1200); сирийска Кнїжка о пчоли (коло 1221); Gesta Hunnorum et Hungarorum (коло1284; спомина 22 за Сема, 31 за Хама и 17 за Яфета, вєдно 70); Виланийов звит зоз 1300. року; и рабински Мидраш ха-Гадол (14. вик). Вилани додава же є „почата 700 роки после Велького потопу, и же було 2.354 роки од почетку швета по замишательство Вавилонскей турнї. И находзиме же на тим робели 107 роки; и людзе длуго жили у тих часох“. Медзитим, спрам Gesta Hunnorum et Hungarorum, проєкт розпочати лєм 200 роки после Потопу.

Традиция 72 язики ше отримала и у познєйших часох. И Хозе де Акоста у своїм трактату зоз 1576. року De procuranda indorum salute, и Антонио Виєира вик познєйше у своїм Sermão da Epifania, виражели нєсподзиванє же як барз тото „число язикох“ може буц нєточне, з оглядом на тото же єст стотки медзи собу нєразумлїви язики хтори автохтони лєм у Перуу и Бразилу.

Литература

• Јеромонах Серафим Роуз, Постање, сртварање и рани човек, www.svetosavlje.org. Приступљено 05.09.2026. године