Брила

Брила (серб. заклопац, петњар, пећар) состойна часц процесу топеня до руского пеца. Вона значна, бо ше зоз єй затиканьом дзири у пецу закончовало топенє. До руского пеца ше топело зоз просториї хтору Руснаци волали приклєт. През дзиру до пеца (такв. челюсца) ше руцало вигризки, копачи, даяки сухи ґранча, паздзерче, чутки олупаней кукурици, палїци зоз конопи (поскони), над итд. По законченю топеня, кед у пецу прегорело, пец ше заверало (затикало) з брилу. Брили були направени з доступного материялу, а то глїна и терека, або ше ю наручело (новши часи) у майстра, коваля, та була направена зоз плеху лєбо циментова хтора длужей тирвала. Майстром за правенє брилох було досц знац лєм точни димензиї дзири до пеца. Добре направена брила, заглобена до дзири на пецу, длужей затримовала цеплоту у пецу.

Брила зоз блата

Кажда ґаздиня знала сама направиц брилу з блата. За правенє єй нє бул потребни даяки окремни материял, досц було лєм накопац жовтей глїни у долїни и принєсц тереки з плєвнїка. Глїну и тереки ше розмишало у води и направело ше густу масу. Брилу з блата ше могло направиц на два способи:

• на дескох у дворе и

• на хлївским муре

На дескох у дворе ше брилу правело так же ше блато ляпкало на дески и правело ше фурму яку ше сцело, т.є. ґаздиня перше вимерала яка челюсца широка, бо брила мушела точно налєговац на челюсцу. На блато ше кладло клоче, вец знова блато и так док ше нє достало одредзену грубину - дас на три-штири пальци односно коло 5-6 центи. Брилу ше могло правиц и на муре, а то випатрало так: на хлївски мур ше ляпкало блато так як и кед ше правело брилу на дескох. Брила ше сушела на муре, мур бул до слунка, та под стреху на ню нє падало. Кед ше осушела, лєм ше ю одлїпело од мура и брила була такой готова за хаснованє. Брила зоз блата лєгко попукала, або ше розбила, та ґаздиня у обисцу мала вше направену геверну брилу.

Плехова брила

Плехово брили нє правели ґаздинї, алє коваль. Вони були драгши, алє и длужей тирвали. Ґазда до коваля однєсол обруч з колєса, коваль перше скруцел обруч спрам димензийох пеца (яки му дал ґазда) таки яка була велька дзира до пеца. После скруцованя найчастейше на троугелнїк, або штириулови обруч, коваль обруч обил з плехом. На штредок прибил ручку, а на сподок ножки зоз желєза же би брила нє падала. Ножки були подпора брили.

Циментова брила

Циментова брила була чежка коло 8 кили, досц драга, алє и вична, т.є. длуго тирвала. Почали ю людзе познєйше правиц, уж кед ше зявел (новши часи) на тарґовищу цимент. До металней фурми димензийох и форми дзири до пеца сипало ше порихтани и вимишани цимент з воду и писком. На штредок ше положело металну ручку хтору ше зациментовало, а кед ше шицко добре ствардло и осушело, брила була готова и могло ше ю хасновац. То була моцна брила хтора нїґда нє прегорела и нє могла ше анї лєгко розбц кед случайно спадла ґаздинї з рук. Поступок топеня бул вше исти у руских домох. Ґазда принєсол два снопи вигризки або чутки, ґраня, а ґаздиня топела уруцуюци огриву до пеца. Кед прегорело, затикала пец зоз брилу. У пецу ше варело и пекло єдло. За брилу вше стал глїняни гарчок, у нїм налято води хтора була вше цепла за гиґиєнски потреби у обисцу.

Литература

Олена Папуґа, Руске обисце, 2012. рoк, бок 27-29

Словнїк руского народного язика I А-Н бок 92