Бачка Тополя
| Бачка Тополя | |
|---|---|
 Бачка Тополя  Герб | |
| Административни податки | |
| Держава | Р. Сербия |
| Автономна покраїна | Войводина |
| Округ | Сивернобачки |
| Општина | Бачка Тополя |
| Жительство | |
| 2022. рок 11.930 | |
| густосц 113,94[а]/km2 | |
| Ґеоґрафски характеристики | |
| Координати | 45° 48′ 48″ С; 19° 37′ 59″ В |
| Хвильова зона | UTC+1 (CET), влєце UTC+2 (CEST) |
| Апс. висина | 110 m |
| Поверхносц | 104,7 km2 |
| Други податки | |
| Число пошти | 24300, 24302 |
| Поволанково число | 024 |
| Реґистерска ознака | БТ |
.svg)
Бачка Тополя (серб. Бачка Топола, мадь. Topolya) город и шедзиско општини з исту назву Сивернобачкого округа (Бачка). Находзи ше у покраїни Войводини, Р. Сербиї.
Општина Бачка Тополя ма 23 месни заєднїци. Спрам попису зоз 2022. року, ма 26.228 жительох, а сам город ма 11.930 жительох. У Бачкотопольскей општини ше урядово хаснує сербски, мадярски, руски и словацки язик.
Ґеоґрафия
[ушориц | ушор жридло]Бачка Тополя ше находзи на 45 ступнї и 49` сиверней ґеоґрафскей ширини и 19 ступнї и 39` восточней ґеоґрафскей длужини. Змесцена є у долїни рики Криваї на просторе бреговитей Телчки дзе ше крижаю драги сивер-юг и восток-заход.
Од Суботици є оддалєна 32 км, од Сенти и Бечею коло 40 км, од Зомбора 45 км и од Нового Саду 69 км.[1]
История
[ушориц | ушор жридло]Праистория и Антични период
Археолоґийни виглєдованя на териториї општини одкрили же тото место було населєне ище у периодзе каменого часу. Археолоґове зоз Суботици окончовали археолоґийни викопованя и теди пренайдзени предмети зоз косцох и каменя. Виглєдованя тиж указали же ту бивали людзе ище у периодзе пред 8 - 10.000 роками. Постоя вецей думаня о тих просторох и його насельованя зоз часу Неолита. Перше ше думало же часци коло нєшкайшей општини були зароснути зоз храстовима лєсами и нє були населєни, медзитим, познєйше найдзени археологийни остатки праве зоз того периода. Кед ше викоповало и преглїбйовало штучне озеро пренайдзени предмети зоз бронзового часу за хтори ше дума же припадали Хиґелґребер култури, а то народи котри ту жили пред 3400 - 3300 роками.
Под час Римского царства тоти простори населюю Сармати. На териториї Топольскей општини пренайдзени вецей локациї зоз того периода. Пренайдзени гроби, вельо керамики, некрополу, остатки населєньох. На локациї Банкерт-Ваґохид пренайдзени 222 гроби, од котрих коло 40 припадаю Сарматом. Познєйше на тоти простори приходза Аваре, а од 9. вику Мадяре. У штреднїм вику на месце нєшкайшей Бачкей Тополї ше находзела и церква з назву Пустатемплом.[2]
Штреднї вик, перши писани жридла, новша история
У писаних жридлох Бачкотопольски край ше першираз спомина 1462. року, з назву Fibaych. Як место, з назву Тополя ше першираз спомина у турских документох/кнїжкох 1543. року. Назва населєня Topoly першираз найдзена у попису места Калочкей надбискупиї, потвердзене зоз кральовским защитним писмом 1665. року. После турскей инвазиї тото подручє остало опустошене, та ше до конца 17. вику спомина лєм як пустара.
По историйских документох места, пременки почали аж 1750. року. Теди ґроф Антун Ґрашалкович задлужує шлєбодняка Ференца Чизовского же би ше насельовало Бачкотопольску пустару. Пал Краи за заслуги у борбох процив Французких моцох 1800. року за награду достал Бачку Тополю. Фамелия Краи почала розвивац населєнє, хторе уж 1806. року достава статус городчика, зоз правом отримованя вашара трираз рочнє. На початку 1849. року, после Мадяарскей револуциї город окрадзени и часточно спалєни. У другей половки 19. вику город обновени, постава розвитши и ма свою индустрию.
После Першей шветовей войни, зозТриянонским спорозуменьом Бачка Тополя преходзи до компетентносци Кральовини СГС. Зоз 18.000 жителями Б. Тополя була друге населєнє по велькосци у Кральовини. [3]
У Другей шветовей войни Б.Тополя була под мадярскима окупацийнима моцами од 1941. до 1944. рок, кед партизанє зоз совєтскима воєнима моцами ошлєбадзую и Бачку Тополю. У околїску населєня ше у цеку войни находзел лаґор хтори формовала мадярска война управа 19. мая 1941. року. Под час войни у лаґру були найвецей Євреє и Серби. Од априла 1944. управянє з лаґром пребераю СС и хасновани є як место за депортованє Єврейох. [4]
После Другей шветовей воєни розвой у Бачкей Тополї почина нови период. Почина вибудов и моцна индустриялизация, меня ше випатрунок и амбиєнт городу.
Демоґрафия
[ушориц | ушор жридло]У Бачкей Тополї єст 12.101 полнолїтних жительох, а просекова старосц жительства 42.5 роки (40.7 при хлопох и 44.1 при женох). Жительство у тим населєню мишане, зоз мадярску националну векшину (по попису зоз 2022. року)
| Демоґрафия[5] | ||
|---|---|---|
| Рок | Жительство | |
| 1948. | 14.051 | |
| 1953. | 14.322 | |
| 1961. | 15.184 | |
| 1971. | 16.056 | |
| 1981. | 17.027 | |
| 1991. | 16.704 | 16.535 |
| 2002 | 16.574 | 16.171 |
Етнїчни состав жительства
[ушориц | ушор жридло]| Етнїчни состав 1910.[6] | ||||
|---|---|---|---|---|
| Мадяаре | Євреє | Серби | ||
| 12.339 | 505 | 17 | ||
| Етнїчки сoстав спрам попису жительства зоз 2022. року у Сербиї | ||
|---|---|---|
Национална заєднїца
|
Число жотельох
|
Постоток
|
| Мадяре | 6.064 | 50.83% |
| Серби | 4.123 | 34,56% |
| Чарногорци | 170 | 1,42% |
| Югославянє | 134 | 1,12 |
| Горвати | 71 | 0,60% |
| Руснаци | 62 | 0,52% |
| Албанци | 50 | 0,42 |
| Бунєвци | 37 | 0,31 |
| Роми | 33 | 0,28 |
| Муслиманє | 31 | 0,26 |
| Словаци | 19 | 0,16% |
| Македонци | 18 | 0,15% |
| Словенци | 8 | 0,07% |
| Нємци | 7 | 0,06% |
| Румунє | 6 | 0,05% |
| Українци | 5 | 0,04% |
| Руси | 4 | 0,03% |
| Бошняци | 3 | 0,03% |
| Буґаре | 1 | 0,01% |
| други | 47 | 0,40% |
| реґионална припадносц | 32 | 0,27% |
| нєвияшнєни | 541 | 4,53% |
| нєпознати | 464 | 3,89% |
| вкупно: 11.930 | ||
Руснаци у Бачкей Тополї
[ушориц | ушор жридло]Руснаци у Бачкей Тополї часц панонскей рускей заєднїци у Войводини. Спрам документох, тота општина часц ширшого подручя Панононскей териториї, на котрей жию Руснаци. Читальня/библиотека у Бачкей Тополї єдна зоз институцийох дзе ше чува и руска култура. Руснаци, як часц вельонационалней општини, доприноша значносци културней рижнородносци и богатству у општини.
Значни знаменїтосци
[ушориц | ушор жридло]
Бачка Тополя през вецей децениї здобула значни репрезентативни будинки.
- Римокатолїцка церква Покрова Блаженей Дїви Мариї закончена 1906. року. Вибудована є у неоґотским стилу по проєкту Ференца Райхла и зоз турню високу 72.7 метери представя найвисшу римокатолїцку церкву у Сербиї.
- Сербска православна церква припада Епархиї бачкей, Сербскей православней церкви. Церква пошвецена Святому пророкови Илиї. Вибудована 1940. року и епископ бачки Ириней ю пошвецел.
- Дом култури општини Бачка Тополя основани 1991. року з боку Скупштини општини Бачка Тополя. У прешлим периодзе, т.є. од конца 1970-их рокох до 1991. року, орґанизатор културних збуваньох на териториї општини бул Центер за културу, образованє и информованє.[7] У рамикох Дома култури иснує и дїлує и Завичайна хижа, Колєсарско-ковальске ремесло, Завичайни архив и Уметнїцка колония.
• Каштель Пала Краиа ше находзи у Бачкей Тополї и значне є нєрухоме културне нашлїдство. Вибудовани є на початку 19. вику за фамелию барона Пала Краиа.Нєшка будинок претворени до Музею города Бачка Тополя.[8]
• Витерняк, памятнїк култури у Бачкей Тополї, змесцени нєдалєко од озера.[9]
• Ерґела Зобнатица и Музей конярства на Зобнатици,
• Валалска хижа панонского типа у Бачкей Тополї,
• ТСЦ арена, (фодбалски клуб).
• Нова фодбалска Академия
Зобнатицке озеро (Бачкотопольске озеро)
Зобнатицке озеро (Бачкотопольске озеро) змесцене у долїни рики Кривая при Бачкей Тополї, єдно з найчистейших штучних озерох у Войводини. Його поверхносц виноши 226-250 гектари. Преглїбене є 1976. року. Оспособене є за купанє, риболов и одпочивок, зоз богату флору и фауну, уключуюци и вецей як 140 файти птици.
Значни установи
[ушориц | ушор жридло]• ОШ ,,Чаки Лайош`` и ОШ ,,Никола Тесла``,
• Ґимназия,
• Штредня Польопривредна школа,
• Школа за основне музичне образованє
• Школа школярох у привреди (ШУП школа),
• Вельки Дом здравя,
• Пошта,
• Народна библиотека у Бачкей Тополї
• Гайзибанска и автобусна станїца, итд.
Манифестациї
[ушориц | ушор жридло]• Традицийно ше отримує туристична манифестация ,,Сармияда'', а першираз ше отримала у новембру 2013. року.
• Нєдавно ше почала отримовац и манифестация ,,Днї меду [10]
- ,,Вистава квеца'' (двараз рочнє)
- Отримує ше фолклорна манифестация и рижни други културни збуваня.
Спорт
[ушориц | ушор жридло]У Бачкей Тополї єст ФК ТСЦ,[11] котри источашнє член Суперлиґи Сербиї. Клуб витворел историйни успих зоз освоєним 2. местом на першенстве и пласман у Лиґи Европи. Од 2013. року, од преслави сторочнїци бавеня фодбала у Бачкей Тополї, врацена назва зоз 1913. року - ТСЦ, а пред тим назва клубу була ФК Бачка Тополя. Тиж так, ту ше находзи и Столнотениски клуб, Карате клуб итд.
Ґалерия
[ушориц | ушор жридло]-
-
-
Бачка Тополя -
Бачка Тополя -
Основна школа Чаки Лайош -
Бачка Тополя, Дом култури -
Парк -
Библиотека -
Бачкотопольске/Зобнатицке озеро -
Витерняк -
Мапа општини Бачка Тополя
Вонкашнї вязи
[ушориц | ушор жридло]
Референци
[ушориц | ушор жридло]- ↑ Monografija Bačka Topola 1750-1945, Daniel Print, Novi Sad, 2001, str. 10-15
- ↑ „Историја града”. Туристичка организација Бачке Тополе. Архивирано из оригинала 4. 8. 2019. г. Приступљено 27. 4. 2019.
- ↑ "Време", 9. јул 1937.
- ↑ Megargee, Geoffrey P.; White, Joseph R. (29. 5. 2018). The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933–1945, Volume III: Camps and Ghettos under European Regimes Aligned with Nazi Germany (На язику анґлийским). Indiana University Press. ISBN 978- 0-253-02386-5.
- ↑ „Књига 9” Становништво, упоредни преглед броја становника 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, подаци по насељима (PDF). webrzs.stat.gov.rs. Београд:Републички завод за статистику. мај 2004. ISBN 86-84433-14-9.
- ↑ Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka, I. knjiga., Zagreb : Bibliografski zavod d.d., 1925, str. 113
- ↑ "О нама | Дом културе општине Бачка Топола". domkulturebt.org. Retrieved 2024-12-04.
- ↑ Muzej opštine Bačka Topola
- ↑ Ветрењача у Бачкој Тополи www.dvorci.info
- ↑ "KARNEVAL MEDA - Bačka Topola". Turistička organizacijaVojvodina Travel. Retrieved 2024-12-04.
- ↑ Војводине, Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија. "ФК ТСЦ: 110 година од оснивања клуба, јубилеј повод за промоцију нових дресова (ВИДЕО)". ЈМУ Радио-телевизија Војводине (in Serbian (Cyrillic script)). Retrieved 2024-12-03.]