Ая София

Ая София лєбо Церква Святей мудросци (греч. Hagia – "швет", Sophia – "мудросц") будинок у Истанбулу (Царгородзе) у Турскей, хтори збудовани як церква, а потим ше хасновал як джамия а познєйше и як музей. Представя ремек дїло византийскей архитектури алє и уметносци вообще. Ая София була найвекша церква на швеце скоро тисяч роки кед направена Севильска катедрала 1520. року.

Ая София збудована у чаше панованя цара Юстинияна. Як єдно зоз найвекших будовательних посцигнуцох у историї чловечества, збудована є за пейц роки: од 532. по 537. рок. Церква була пошвецена Христови як святей мудросци. Будинок збудовани зоз каменя и цеглох, високи є 55 метери, а пречнїк куполи 31 метер.

История

Першу церкву на тим месце започал будовац цар Константин Вельки. Вона була зруйнована 532. року у буни Никох, кед цар замало нє бул склонєни зоз пристола. Цар Константин обновел церкву за кратки час (по 537.рок) и пошвидко достала шветову славу. Купола Ая Софиї збудована на окремних подпоркох (сферних троугельнїкох) хтори повязую куполу зоз квадратну основу будинка. Тота форма будинка Ая Софиї була перша у таких розмирох та ше на ню упатраю и други византийски будинки, а познєйше и будинки на заходзе. После отоманского забераня 1453. року церква достала пренаменку до джамиї, а зоз тим добудовани штири турнї зоз хторих ше пейц раз дньово поволує вирних на молитву. Року 1935. Мустафа Кемал Ататурк, войсководитель и револуционер, творитель сучасней турскей држави, будинку дал нову наменку – у нїм змесцени музей. Од 1985. року тот будинок ше находзи на УНЕСКО -вей лїстини будинкох културного нашлїдства.

Назва

Ἅγια Σοφία (Agia Sofija) греческого походзеня. После забераня города, Османлиї тоту назву прилагодзели свойому язику и наволали будинок Ая София.

Архитектура

У 6. вику опрез заходного уходу до Ая Софиї бул нєзакрити штироуглови оградзени двор хтори тераз нє постої. Зоз преходом през главни уход зоз царскима дзверми може ше видзиц апсида на процивним, восточним боку церкви – подобнє як и при вчасних християнских базиликох. Основа квадрат. Централна огромна купола подопарта зоз двома полукуполами зоз заходного и восточного боку. Полукуполи нашедаю на два полукружни апсиди хтори тиж подопарти зоз меншима полукуполами. Конструкцийна розтерхованосц и преношеня терхи куполох на шицки и на найоддалєнши часци будинка ше посцигує зоз поступним зменшованьом волумена на вше вецей менши цела истого будинку. З таким способом будованя архитекти посцигли огромни єдинствени нукашнї простор хтори по велькосци нє бул досцигнути аж по будованє Базилики св. Петра у Риме 1564. року.

У углох централней основи стоя осем слупи хтори творя конструкцийни косцанїк. Медзи нїма ше находза луки зоз слупами, розпоредзени су на два поверхи так же творя и ґалериї, односно роздзелюю централну од бочних часцох церкви.

Купола стої на пандантивох хтори повязую исту куполу зоз штирома огромнима луками. Пре упечаток лєценя прето су так и наволани (лат. Pandere – вишиц). Пре їх хаснованє оможлївени конструкцийни преход зоз штироугловей основи на округлу форму куполи. Дзекуюци тому архитекти могли будовац векши и лєгчейши куполи. Купола перши приклад хаснованя пандитивох вельких димензийох хтори мали вельу улогу познєйше у будовательстве.

Купола збудована з єдним пасмом цеглох, алє конструкция змоцнєна зоз пасмом цеглох у полукружней форми коло каждого од вкупно 40 облакох у основи куполи. През тоти 40 облаки до церкви уходзи шветлосц зоз шицких напрямох так же ше ма упечаток же у даєдней хвильки купола лєци над церкву. Лунети (полукружни мури под луками) на сиверним и южним боку будинку Ая Софиї маю два шори облакох, пейц над седем облаками. Кажда полукупола ма тиж пейц облаки и пре таке вельке число облакох на Ая Софиї достава ше упечаток же тот простор вельо векши и отворенши.

Ая София збудована як дом за цара и його фамелию, а нє як церква за молитву цалей заєднїци. Священство заберало єдну половку централного простору у тим будинку, а цар зоз своїма найблїзшима — другу половку.

Леґендa

У греческим народзе ше и нєшка приповеда леґенда о, тому народу, найважнєйшей церкви. Єдна приповедка описує масакр отоманских воякох над народом хтори ше скрил до тей церкви. Нє були зарабровани и заштрелєни лєм двомє священїки хтори ше скрили до мурискох ґалериї у церкви и нє виходзели потамаль док город нє будзе ознова християнски. Друга приповедка описує дзень пред самим уходом османлийох до городу. Того дня ше густа молга нє дзвигала. Кед конєчно, предвечаром, молга нєстала, зявела ше червенкаста шветлосц. Тота чаривна черенкаста шветлосц ше помали дзигала по куполи по криж на єй верху. Тотo збуванє претолмачене як купанє християнох у креви. Даєдни науковци думаю же то було зявенє хторе настава после ерупциї вулкану. Подзвигованє тей червеней шветлосци по криж зоз хторого потим нєстала, даєдни особи толмача и як хвильку кед Дух Святи напущел катедралну церкву нєпоштредно пред тим як ше у тим будинку случел масакр.

Вонкашнї вязи

Ая София. Сербскогорватска википедия

Ая София и Турска.

Aja Sofija. Hrvatska enciklopedija